Hiện nay, quanh khu vực Bình Lợi có hai loại cầu bắc qua sông Sài Gòn: cầu đường sắt cho tàu Bắc – Nam, và cầu đường bộ trên tuyến Phạm Văn Đồng cho ô tô, xe máy. Cây cầu sắt cũ, nơi xe máy từng phải chờ tàu qua rồi mới được chạy trên một làn hẹp, đã được thay bằng cầu đường sắt mới có khoảng thông thuyền cao hơn. Người ở phường Bình Lợi Trung muốn sang Thủ Đức chỉ có một lựa chọn cho xe cá nhân: cầu đường bộ.
Bài này giải thích từng cây cầu dùng để làm gì, người trong phường đi sang bên kia sông theo lối nào, sang tới nơi thì rẽ đi đâu, và vì sao không nên đi bộ hay dừng lại trên khu vực cầu đường sắt. Phần lịch sử của cây cầu và cái tên Bình Lợi được kể kỹ hơn trong mục lịch sử và tên gọi của trang; ở đây chỉ nhắc đủ để hiểu hiện trạng.
Cầu sắt cũ trong trí nhớ người trong phường
Cầu Bình Lợi cũ là cây cầu sắt được xây từ đầu thế kỷ 20, nằm trên tuyến đường sắt nối Sài Gòn với các tỉnh phía bắc. Điều làm nó thành "chuyện của khu phố" là cây cầu từng cho cả tàu hoả lẫn xe máy đi chung. Mặt cầu hẹp, xe máy chạy luân phiên, và mỗi khi tàu sắp qua thì có người gác chắn lại cho xe dừng. Người lớn tuổi ở khu Phường 13 cũ còn nhớ cảnh hàng xe máy đứng chờ ở đầu đường Bình Lợi, tiếng còi tàu, rồi cả đoàn xe ào lên cầu khi chắn mở.
Cây cầu ấy còn có một phần nhịp cầu được thiết kế để nâng hạ, cho tàu thuyền lớn đi qua. Theo thời gian, khi giao thông thuỷ trên sông Sài Gòn tăng, khoảng thông thuyền thấp của cầu cũ trở thành điểm nghẽn: sà lan, tàu chở hàng phải canh con nước, có lúc va vào trụ cầu. Đó là lý do chính để thành phố và ngành đường sắt xây cầu mới thay thế.
Với người trong phường, cây cầu cũ không chỉ là đường đi. Nó là mốc để chỉ đường ("ở gần cầu sắt"), là chỗ câu cá, ngắm sông của nhiều thế hệ. Khi nghe ai đó nói "đầu cầu Bình Lợi" với giọng hoài niệm, nhiều khả năng họ đang nói về cây cầu sắt này chứ không phải cầu đường bộ trên Phạm Văn Đồng.
Hai cây cầu đang dùng: phân biệt cho đúng
Cầu đường sắt mới. Cầu mới thay cho cầu sắt cũ, chỉ dành cho tàu hoả trên tuyến Bắc – Nam. Cầu có nhịp thông thuyền cao hơn để tàu thuyền trên sông qua lại thuận tiện. Xe máy, xe đạp, người đi bộ không được đi trên cầu đường sắt; khu vực hành lang an toàn hai đầu cầu cũng không phải chỗ để dừng xe, ngồi chơi hay câu cá.
Cầu đường bộ trên tuyến Phạm Văn Đồng. Đây là cây cầu mà hầu hết người trong phường dùng để sang Thủ Đức. Cầu có làn cho ô tô và xe máy theo biển báo, nối thẳng từ trục Phạm Văn Đồng phía Bình Thạnh sang phía Hiệp Bình. Khi người trẻ nói "đi cầu Bình Lợi", họ thường nói về cây cầu này.
Vì sao dễ nhầm. Cả hai cây cầu nằm gần nhau, cùng gắn với cái tên Bình Lợi, và trên bản đồ điện thoại có lúc hiển thị tên chưa thống nhất. Khi hẹn ai đó "gặp ở đầu cầu Bình Lợi", nên nói rõ là đầu cầu phía Phạm Văn Đồng hay phía đường Bình Lợi, gần đường sắt, để khỏi đứng chờ nhau ở hai chỗ khác nhau.
Đường Bình Lợi bây giờ. Con đường mang tên Bình Lợi trong phường từng là lối dẫn lên cầu sắt cho xe máy. Khi xe cá nhân không còn đi qua cầu đường sắt, vai trò của con đường này thu về thành đường khu dân cư, đường đi chợ, đi làm trong phường, không còn là "đường ra cầu" như trước.
Từ trong phường sang Thủ Đức bằng cầu đường bộ
Với người ở phía Phường 11, Phường 13 cũ, lộ trình sang bên kia sông thường gồm mấy bước đơn giản:
- Ra trục Phạm Văn Đồng ở điểm gần nhà, nhập vào song hành theo đúng chiều về phía cầu.
- Chuyển sang phần đường được phép lên cầu cho loại xe của mình ở lối thông trước chân dốc.
- Lên cầu, giữ làn, không vượt ẩu trên dốc vì tầm nhìn bị che bởi đỉnh cầu.
- Xuống cầu phía Hiệp Bình, xác định sớm hướng đi tiếp: thẳng theo trục về phía Quốc lộ 1, hay rẽ vào các đường khu dân cư hai bên.
- Nếu sang để đón tàu ở ga Bình Triệu hay đi tiếp lên phía Bình Dương cũ, nên mở ứng dụng chỉ đường trước khi lên cầu, vì xuống dốc rồi mới tìm đường thì dễ lỡ lối rẽ.
Chiều về làm ngược lại, nhưng có một điểm khác: xuống dốc cầu phía Bình Thạnh là gặp ngay khu dân cư và các lối vào song hành. Ai muốn rẽ vào hẻm ngay gần chân cầu nên vào song hành sớm, đi chậm, vì xe phía sau xuống dốc thường còn đang chạy nhanh.
Sang bên kia sông thì gặp gì
Bên kia cầu là khu Hiệp Bình của Thủ Đức cũ, nơi trục Phạm Văn Đồng tiếp tục chạy thẳng, hai bên có khu dân cư, trung tâm thương mại, chung cư mới. Với người Bình Lợi Trung, phía này là nơi đi làm, đi mua sắm cuối tuần, hoặc là đường đi tiếp về phía Thủ Đức, Dĩ An, Biên Hoà. Từ tháng 7/2025, Bình Dương cũ đã nhập vào TP Hồ Chí Minh, nên nhiều người trong phường đi làm ở các khu công nghiệp phía Dĩ An, Thuận An giờ vẫn là đi lại trong cùng một thành phố.
Ga Bình Triệu nằm ở phía bên kia sông, gần trục Quốc lộ 13. Người cần đi tàu ở ga này có thể sang bằng cầu đường bộ rồi đi tiếp bằng xe máy hay xe công nghệ. Có chuyến tàu nào dừng ở ga Bình Triệu hay không, giờ tàu ra sao, cần xem lịch chạy tàu chính thức của ngành đường sắt từng thời điểm, không nên đoán theo kinh nghiệm cũ.
Cũng từ phía Hiệp Bình, các trục nối về phía Quốc lộ 13 dẫn lên Thuận An, Thủ Dầu Một cũ. Người chạy xe máy về hướng ấy thường so hai lựa chọn: qua cầu Bình Lợi rồi đi theo Phạm Văn Đồng, hay đi về phía cầu Bình Triệu. Lựa chọn nào nhanh hơn tuỳ giờ trong ngày và điểm đến, không có đáp án cố định.
Một lưu ý về tên gọi: sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính tháng 7/2025, các phường bên kia sông cũng đổi tên, gộp ranh như phía Bình Thạnh. Khi tìm địa chỉ ở phía Hiệp Bình, Thủ Đức cũ, bạn có thể gặp cả tên phường cũ lẫn tên phường mới trên giấy tờ, trên biển hiệu và trên ứng dụng. Hỏi rõ người hẹn đang dùng tên nào, hoặc xin vị trí ghim, sẽ tránh được cảnh chạy vòng tìm nhà. Đây cũng là chuyện người bên kia sông gặp khi tìm đường sang Bình Lợi Trung, nơi mà nhiều người vẫn quen gọi theo kiểu cũ là Phường 13, Phường 11 Bình Thạnh.
Tàu thuyền dưới chân cầu và đời sống ven sông
Ít ai để ý rằng dưới cụm cầu Bình Lợi là một tuyến giao thông thuỷ bận rộn. Sà lan chở cát, chở vật liệu xây dựng, tàu chở hàng đi lên phía Bình Dương cũ và xuống phía cảng. Khoảng thông thuyền cao của cầu đường sắt mới chính là để phục vụ dòng phương tiện này, giúp họ không còn phải canh con nước để luồn qua như thời cầu cũ.
Với người trong phường, dòng sông vừa là cảnh vừa là nhịp sống. Lúc nước lớn, mặt sông đầy, sà lan chạy cao gần sát mép bờ; lúc nước ròng, lộ ra những bãi bùn và chân kè. Người sống gần sông quen nghe tiếng máy tàu về đêm, quen nhìn lục bình trôi ngược xuôi theo con nước.
Nếu có việc phải xuống bến, ra ghe hay làm việc gần mép nước, hãy nhớ dòng chảy ở khúc sông này khá mạnh, nhất là lúc nước đang rút. Mặc áo phao khi xuống phương tiện thuỷ, không cho trẻ em xuống chơi ở mép kè, và không bơi ở sông vì luồng tàu thuyền đi lại thường xuyên.
An toàn quanh đường sắt và hành lang cầu
Đường sắt Bắc – Nam vẫn chạy qua phía bắc Bình Thạnh cũ trước khi lên cầu vượt sông. Điều đó có nghĩa là trong và quanh phường vẫn có những đoạn đường tàu đi gần nhà dân, có chỗ đường bộ cắt ngang đường sắt. Quy tắc an toàn ở đây đơn giản nhưng hay bị xem nhẹ: thấy tín hiệu báo tàu, đèn đỏ nhấp nháy hay chuông kêu, dừng lại trước vạch, không cố vượt khi chắn đang hạ.
Tàu hoả cần quãng đường rất dài mới dừng được, người lái tàu không thể tránh người hay xe đứng trên đường ray. Trẻ em chơi gần đường tàu, người đi bộ tắt qua đường ray để ra chợ, hay người ngồi hóng mát gần đầu cầu đường sắt đều đang ở trong vùng nguy hiểm. Phụ huynh trong khu phố gần đường tàu nên dặn con kỹ điều này từ nhỏ.
Hành lang an toàn đường sắt cũng là lý do một số căn nhà, quán xá gần đường tàu bị hạn chế xây dựng, cơi nới. Ai thuê hay mua nhà gần đường sắt nên hỏi kỹ về hành lang an toàn trước khi quyết định; chuyện này được nói rõ hơn ở mục nhà ở và thủ tục của trang.
Ngắm sông từ khu cầu mà không làm phiền ai
Khu vực quanh cầu Bình Lợi là một trong những chỗ hiếm hoi trong phường nhìn được trọn mặt sông Sài Gòn: nước đục màu phù sa, sà lan chở cát, chở hàng chạy chậm, lục bình trôi theo con nước. Buổi chiều, nhiều người thích ra gần bờ sông để hóng gió sau giờ làm.
Nếu muốn ngắm sông, nên chọn những chỗ bờ sông có lối đi công cộng hoặc khu vực được phép đứng, không dừng xe trên cầu đường bộ, không vào hành lang cầu đường sắt. Khi thuỷ triều lên, có những đoạn bờ trũng bị nước tràn, mặt đất trơn; trẻ con đi theo phải được người lớn giữ tay.
Người đi chụp ảnh cũng nên để ý: chụp cảnh sông, cảnh cầu thì không sao, nhưng tránh chĩa máy thẳng vào nhà dân sát bờ hay người đang làm việc trên ghe, sà lan mà không hỏi trước. Đó là phép lịch sự tối thiểu với những người đang sống và làm việc bên con sông này.
Câu hỏi thường gặp
Xe máy còn đi qua cầu sắt Bình Lợi cũ được không?
Không. Cầu sắt cũ, nơi tàu và xe máy từng đi chung, đã được thay bằng cầu đường sắt mới chỉ dành cho tàu hoả. Người đi xe máy, ô tô sang Thủ Đức hiện đi cầu đường bộ trên tuyến Phạm Văn Đồng. Không đi bộ hay chạy xe vào khu vực cầu đường sắt.
Vì sao phải xây cầu đường sắt Bình Lợi mới?
Lý do chính là cầu cũ có khoảng thông thuyền thấp, cản trở tàu thuyền trên sông Sài Gòn và từng bị phương tiện thuỷ va vào. Cầu mới có nhịp thông thuyền cao hơn, giúp giao thông thuỷ thuận lợi và an toàn hơn, đồng thời tách hẳn tàu hoả khỏi xe máy.
Từ Bình Lợi Trung đi ga Bình Triệu bằng đường nào?
Cách phổ biến là ra Phạm Văn Đồng, qua cầu đường bộ sang phía Hiệp Bình rồi đi tiếp về khu vực ga gần trục Quốc lộ 13. Trước khi đi, nên kiểm tra chuyến tàu của mình có dừng ở ga Bình Triệu hay không trên lịch chính thức của ngành đường sắt.
Hẹn gặp ở đầu cầu Bình Lợi thì nên nói thế nào cho khỏi lạc?
Nên nói rõ đầu cầu nào và phía nào của sông: phía Bình Thạnh hay phía Hiệp Bình, gần trục Phạm Văn Đồng hay gần đường Bình Lợi và đường sắt. Gửi kèm vị trí ghim trên điện thoại là cách chắc nhất, vì tên gọi trên bản đồ có lúc chưa thống nhất.
Ở gần đường tàu trong phường cần lưu ý gì cho trẻ nhỏ?
Dặn trẻ không chơi, không đi tắt qua đường ray, không ngồi gần đầu cầu đường sắt. Khi đi qua chỗ đường bộ cắt đường sắt, người lớn phải dừng hẳn khi có tín hiệu báo tàu. Tàu hoả không thể dừng gấp, nên mọi sự bất cẩn ở đây đều rất nguy hiểm.
Đi Dĩ An, Thuận An từ phường nên qua cầu Bình Lợi hay cầu Bình Triệu?
Không có đáp án cố định. Tuỳ điểm đến cụ thể và giờ đi, có lúc qua cầu Bình Lợi theo Phạm Văn Đồng thuận hơn, có lúc đi hướng cầu Bình Triệu nhanh hơn. Thử cả hai trong vài ngày và xem tình trạng giao thông trên ứng dụng trước khi đi là cách chọn thực tế nhất.