Chi phí sinh hoạt ở Bình Lợi Trung được ghép từ năm nhóm lớn: chỗ ở, ăn uống, điện nước và các hóa đơn, đi lại, và các khoản riêng của từng nhà như học hành, chăm sóc sức khỏe. Mức tổng mỗi người mỗi khác rất xa, vì một sinh viên ở ghép phòng trọ quanh Đặng Thùy Trâm và một gia đình bốn người thuê căn hộ chung cư có cấu trúc chi tiêu khác hẳn nhau.
Vì vậy bài này không đưa con số, mà chỉ cách nhận diện từng khoản, những khoản dễ bị quên, và cách tự lập ngân sách tháng cho phù hợp hoàn cảnh. Người sắp chuyển đến phường, người mới đi làm, sinh viên năm nhất có thể dùng như một danh mục kiểm tra trước khi quyết định chỗ ở và công việc.
Chỗ ở: khoản lớn nhất và kéo theo nhiều khoản khác
Với phần lớn người thuê nhà, tiền thuê là khoản lớn nhất mỗi tháng. Ở Bình Lợi Trung có đủ loại: phòng trọ trong hẻm, phòng ở ghép, căn hộ dịch vụ nhỏ, căn hộ chung cư, nhà nguyên căn trong hẻm hay mặt tiền. Giá thuê phụ thuộc diện tích, vị trí gần đường lớn hay sâu trong hẻm, có ngập không, có nội thất không, an ninh và giờ giấc thế nào. Cách chọn chỗ ở và đọc hợp đồng thuê có ở mục nhà ở và thuê trọ của trang.
Điều quan trọng khi tính ngân sách là chỗ ở kéo theo nhiều khoản khác. Phòng trọ rẻ nhưng xa chỗ làm thì tốn tiền xăng và thời gian; phòng không có chỗ nấu ăn thì phải ăn ngoài cả ba bữa; phòng ở hẻm hay ngập thì mùa mưa có thể tốn thêm sửa xe, mất đồ. Ngược lại, căn hộ có phí quản lý, phí gửi xe, nhưng đổi lại an ninh tốt và ít lo ngập.
Đừng quên các khoản một lần khi chuyển đến: tiền đặt cọc, tiền thuê trả trước, chi phí chuyển đồ, mua sắm đồ dùng cơ bản. Những khoản này thường lớn hơn một tháng chi tiêu bình thường, nên cần chuẩn bị trước khi dọn nhà.
Danh mục các khoản chi hằng tháng
Bảng liệt kê các khoản thường gặp và yếu tố làm khoản đó tăng hay giảm. Bạn tự điền con số của mình vào cột cuối khi lập ngân sách.
| Khoản chi | Yếu tố làm thay đổi | Ghi chú khi tính |
|---|---|---|
| Tiền thuê nhà, phòng | Diện tích, vị trí, nội thất, ở ghép hay ở riêng | Hỏi rõ đã gồm những gì |
| Điện | Máy lạnh, số người, cách chủ nhà tính giá | Mùa nắng cao hơn hẳn |
| Nước | Số người, có đăng ký định mức hay không | Hỏi cách tính khi ở trọ |
| Internet, điện thoại | Gói cước, dùng chung hay riêng | Người làm việc tại nhà cần mạng ổn định |
| Ăn uống | Tự nấu hay ăn ngoài, ăn một mình hay cả gia đình | Khoản dễ phình nhất |
| Đi lại | Khoảng cách tới chỗ làm, chỗ học, phương tiện | Gồm xăng, gửi xe, bảo dưỡng, vé xe buýt, metro |
| Rác, phí quản lý, gửi xe | Nhà riêng, phòng trọ hay chung cư | Chung cư có phí quản lý theo diện tích |
| Học hành của con | Cấp học, học thêm, đưa đón | Theo năm học, có khoản đầu năm lớn |
| Y tế, bảo hiểm | Tuổi, sức khỏe, có bảo hiểm y tế hay không | Nên có quỹ dự phòng |
| Hiếu hỉ, quê nhà | Quan hệ, số dịp trong năm | Hay bị quên khi lập ngân sách |
Sau khi điền đủ, hãy cộng thêm một khoản dự phòng cho những tháng có việc đột xuất. Ngân sách không có dự phòng thường vỡ ngay trong tháng đầu có chuyện bất ngờ.
Điện và nước: hiểu cách tính để không bị hớ
Giá điện sinh hoạt tính theo bậc thang. Dùng càng nhiều, phần vượt rơi vào bậc giá cao hơn. Một chiếc máy lạnh chạy suốt đêm mùa nóng có thể đẩy tiền điện lên bậc cao. Tắt thiết bị không dùng, đặt nhiệt độ máy lạnh vừa phải, dùng quạt khi trời mát hơn là cách giảm thực tế.
Tiền điện ở nhà trọ. Nhiều chủ trọ tính tiền điện theo một mức cố định mỗi số điện. Theo quy định của ngành điện, người thuê nhà có đăng ký tạm trú và thời gian thuê đủ dài có thể được tính định mức bậc thang theo số người; hỏi điện lực hoặc chủ nhà để rõ, và thỏa thuận cách tính ngay trong hợp đồng thuê.
Nước sinh hoạt tính theo định mức. Ở TP.HCM, giá nước sinh hoạt tính theo định mức sử dụng mỗi người; phần vượt định mức có giá cao hơn. Người ở trọ cần đăng ký định mức theo số người đang ở để được tính đúng; hỏi đơn vị cấp nước và chủ nhà về thủ tục.
Kiểm tra đồng hồ. Ghi chỉ số điện, nước ngày nhận phòng và ngày trả phòng, chụp ảnh lưu lại. Đây là căn cứ đơn giản nhất để tránh tranh cãi về sau.
Rò rỉ là khoản mất âm thầm. Vòi nước rỉ, bồn cầu chảy, bình nóng lạnh hỏng rơ le có thể làm hóa đơn tăng mà không ai để ý. Thấy hóa đơn tăng bất thường, kiểm tra ngay.
Ăn uống: khoản dễ phình nhất
Bình Lợi Trung có rất nhiều hàng quán, từ bữa sáng đầu hẻm, cơm trưa văn phòng tới ăn tối, ăn khuya. Sự tiện lợi này là mặt mạnh của phường, nhưng cũng là lý do khoản ăn uống dễ vượt dự tính. Mua đồ uống mỗi ngày, gọi đồ ăn qua ứng dụng vì mệt, ăn khuya với bạn bè, mỗi lần một ít, cuối tháng cộng lại thành khoản lớn.
Tự nấu ăn giúp tiết kiệm đáng kể với gia đình và với người ở ghép. Chợ Phan Văn Trị và các chợ nhỏ trong khu dân cư, siêu thị, cửa hàng tiện lợi trên các trục đường cho nhiều lựa chọn mua thực phẩm; cách đi chợ có ở mục ăn uống và chợ của trang. Người ở phòng trọ không có bếp có thể chọn đặt cơm phần theo tháng ở quán quen, thường hợp lý hơn gọi lẻ từng bữa.
Một mẹo đơn giản: theo dõi riêng khoản ăn ngoài và đồ uống trong một tháng. Nhiều người ngạc nhiên khi thấy đây là khoản lớn thứ hai sau tiền nhà, và chỉ cần điều chỉnh vài thói quen đã giảm được đáng kể mà không ảnh hưởng chất lượng bữa ăn.
Đi lại và các khoản ẩn của chiếc xe máy
Phần lớn người ở Bình Lợi Trung đi lại bằng xe máy. Ngoài tiền xăng, chiếc xe còn kéo theo tiền gửi xe ở chỗ làm, chỗ học, chung cư; tiền bảo dưỡng định kỳ, thay nhớt, thay lốp; bảo hiểm bắt buộc; sửa chữa sau những lần lội nước mùa mưa. Những khoản này không đều theo tháng nên hay bị quên, đến lúc xe hỏng mới thấy thiếu.
Với người làm ở trung tâm, kết hợp xe buýt hoặc metro số 1 từ ga Văn Thánh có thể giảm tiền xăng, gửi xe và mệt mỏi vì kẹt xe, đổi lại phải tính thêm thời gian đi bộ, chờ đợi. Với người làm phía Thủ Đức qua cầu Bình Lợi hay phía Gò Vấp, quãng đường dài hơn làm tiền xăng và hao mòn xe tăng theo. Khi so sánh hai chỗ làm hoặc hai chỗ ở, hãy tính cả khoản đi lại này.
Các khoản đi lại ít thường xuyên như về quê dịp lễ Tết, đi sân bay, gọi xe khi trời mưa cũng nên có trong ngân sách năm, chia đều ra từng tháng để không bị dồn vào một thời điểm.
Lập ngân sách tháng: cách làm đơn giản
Không cần phần mềm phức tạp; một cuốn sổ hoặc một bảng tính trên điện thoại là đủ. Trình tự gợi ý:
- Ghi lại toàn bộ thu nhập chắc chắn trong tháng, không tính các khoản chưa chắc như thưởng, làm thêm thất thường.
- Liệt kê các khoản cố định: tiền nhà, điện nước ước tính, internet, học phí, trả nợ nếu có.
- Ước tính các khoản biến động: ăn uống, đi lại, mua sắm, giải trí, dựa trên một hai tháng ghi chép thực tế.
- Tách ngay một phần để tiết kiệm và dự phòng khi nhận lương, coi như một khoản chi cố định.
- Theo dõi chi tiêu hằng tuần, so với dự tính; điều chỉnh sớm khi thấy một khoản vượt.
- Cuối tháng xem lại: khoản nào vượt, vì sao, tháng sau điều chỉnh dự tính hay điều chỉnh thói quen.
Ví dụ giả định: nếu sau hai tháng ghi chép thấy khoản ăn ngoài chiếm phần lớn sau tiền nhà, mục tiêu tháng thứ ba có thể là tự nấu bữa tối vài ngày mỗi tuần, rồi xem khoản đó giảm được bao nhiêu.
Sức khỏe, bảo hiểm và quỹ dự phòng
Khoản cho sức khỏe thường bị xem nhẹ khi còn trẻ, đến lúc ốm đau mới thấy nặng. Bảo hiểm y tế là lớp bảo vệ cơ bản nhất: người đi làm có hợp đồng thường được đóng qua nơi làm việc, sinh viên tham gia qua trường, người làm tự do có thể tham gia theo hộ gia đình. Khi khám chữa bệnh, có bảo hiểm và đi đúng tuyến theo quy định giúp giảm đáng kể chi phí.
Gia đình có người già, trẻ nhỏ nên tính riêng khoản thuốc men, khám định kỳ, tiêm chủng. Người làm nghề tự do, buôn bán nhỏ, chạy xe nên cân nhắc thêm bảo hiểm tai nạn. Những khoản này không đều mỗi tháng nhưng khi xảy ra thì lớn, nên tốt nhất là có một quỹ dự phòng riêng.
Quỹ dự phòng là số tiền đủ để sống vài tháng nếu mất thu nhập đột ngột: mất việc, ốm dài ngày, quán phải đóng cửa. Tích lũy dần mỗi tháng một ít, để ở nơi rút được khi cần, và chỉ dùng cho việc thật sự khẩn cấp. Có quỹ này, bạn đỡ phải vay mượn với lãi cao khi gặp chuyện.
Những khoản theo mùa của một phường ven sông
Bình Lợi Trung có những khoản chi gắn với thời tiết mà người mới đến ít để ý. Mùa nắng nóng, tiền điện tăng vì máy lạnh, quạt chạy nhiều. Mùa mưa, có thể tốn thêm áo mưa, giày dép, sửa xe sau khi lội nước, sửa chống thấm nhà, mua kệ kê đồ cao ở những nhà hay ngập. Các đợt triều cường cuối năm có thể làm hỏng đồ đạc ở tầng trệt nếu không chuẩn bị.
Đầu năm học có khoản lớn cho học phí, đồng phục, sách vở của con. Cuối năm âm lịch là mùa sắm Tết, quà biếu, về quê. Những tháng này nên được dự trù từ trước, bằng cách để dành dần mỗi tháng một ít, thay vì đến lúc mới lo.
Lập một lịch các khoản lớn trong năm, đánh dấu tháng nào có khoản gì, giúp bạn nhìn trước và phân bổ hợp lý. Đây là cách nhiều gia đình trong phường vẫn làm từ lâu, dù chỉ bằng một tờ lịch treo tường.
Câu hỏi thường gặp
Sống ở Bình Lợi Trung một tháng tốn bao nhiêu?
Không có con số chung, vì phụ thuộc chỗ ở, số người, thói quen ăn uống, chỗ làm xa hay gần. Cách chính xác nhất là liệt kê từng khoản theo danh mục trong bài, hỏi giá thực tế của chỗ ở bạn định thuê, rồi ghi chép chi tiêu hai tháng đầu để điều chỉnh.
Chủ trọ tính tiền điện cao có đúng không?
Ngành điện có quy định về giá bán điện cho người thuê nhà, trong đó người thuê có đăng ký tạm trú có thể được tính định mức bậc thang theo số người. Hãy thỏa thuận cách tính tiền điện trong hợp đồng, hỏi điện lực khi cần, và ghi chỉ số đồng hồ khi nhận và trả phòng.
Ở ghép phòng có tiết kiệm nhiều không?
Ở ghép thường giảm đáng kể tiền thuê và chia sẻ điện, nước, internet. Đổi lại cần thỏa thuận rõ cách chia tiền, giờ giấc, vệ sinh chung. Nên ghi thỏa thuận bằng tin nhắn hoặc văn bản để tránh mâu thuẫn khi có người chuyển đi.
Có nên dùng thẻ tín dụng, mua trả góp để cân đối chi tiêu?
Thẻ tín dụng và trả góp chỉ nên dùng khi bạn chắc chắn trả đúng hạn, vì lãi và phí phạt khi trả chậm có thể rất cao. Không nên dùng để bù cho chi tiêu sinh hoạt thường xuyên vượt thu nhập; khi đó cần điều chỉnh ngân sách.
Sinh viên nên chuẩn bị bao nhiêu khi mới chuyển đến phường?
Ngoài chi phí hằng tháng, cần chuẩn bị tiền cọc phòng, tiền thuê trả trước, đồ dùng cơ bản và một khoản dự phòng. Hỏi rõ chủ trọ các khoản phải trả lúc vào ở, so sánh vài chỗ, và nên ở ghép với bạn bè cùng trường để giảm chi phí ban đầu.
Làm sao giảm tiền điện mùa nắng nóng ở nhà ống?
Che nắng hướng tây bằng rèm, cây xanh, mái che; mở cửa thông gió buổi sáng sớm và tối; đặt máy lạnh ở nhiệt độ vừa phải, vệ sinh máy định kỳ; tắt thiết bị không dùng. Nhà ống hẹp, mái tôn nóng có thể cân nhắc chống nóng mái để giảm nhu cầu chạy máy lạnh.