Với người đi lại ở phường Bình Lợi Trung, ngập đường thường đến từ hai nguồn: mưa lớn dồn nước nhanh hơn cống thoát kịp, và những ngày triều cường khi sông Sài Gòn và các nhánh rạch dâng cao. Khi hai thứ trùng nhau, nhất là chiều tối các tháng cuối mùa mưa, một số đoạn đường thấp gần sông rạch và nhiều hẻm trũng có thể ngập trong khoảng thời gian dài hơn bình thường.
Bài này chỉ bàn chuyện đi lại: nên đi hay chờ, chọn đường thế nào, lội nước sao cho an toàn, xe chết máy thì làm gì, và chăm xe sau ngập. Chuyện vì sao nước đọng trong hẻm và nhà dân ứng phó ra sao đã có ở mục sông rạch và triều cường của trang. Bài không chỉ đích danh đoạn đường nào ngập bao nhiêu, vì tình trạng thay đổi theo mùa, theo công trình chống ngập và cần xem thông tin thực tế từng ngày.
Đi ngay hay chờ: một quyết định đáng giá
Kinh nghiệm của người ở lâu trong phường là nhiều trận mưa lớn ở thành phố này đến nhanh và dứt nhanh. Nước dâng lên trong lúc mưa to nhất, rồi rút dần khi mưa ngớt, trừ khi trùng giờ triều lên. Vì vậy, nếu không có việc gấp, chờ thêm một lúc trong nhà, ở cơ quan hay trong quán gần đó thường là lựa chọn tốt nhất: đường bớt ngập, xe bớt kẹt, tầm nhìn tốt hơn và nguy cơ trơn trượt giảm.
Ngược lại, những ngày triều cường mà mưa rơi đúng lúc nước sông đang lên, nước có thể rút chậm hơn nhiều. Lúc đó chờ chưa chắc đã giúp ích, và quyết định đúng là chọn đường khác hoặc đổi phương tiện. Biết được ngày nào có triều cao nhờ theo dõi bản tin dự báo triều của cơ quan khí tượng thuỷ văn giúp bạn sắp xếp giờ về từ trước, chẳng hạn về sớm hơn hoặc ở lại muộn hơn.
Với người đi làm, nên thoả thuận với nơi làm việc về những ngày mưa ngập nặng: có thể đi muộn, về sớm hay làm việc từ xa không. Với phụ huynh, nên có sẵn phương án ai đón con nếu mình kẹt đường. Một quyết định đi hay chờ được tính trước luôn an toàn hơn quyết định vội vàng giữa cơn mưa.
Chọn đường khi trời đang mưa lớn
Nguyên tắc chung là ưu tiên đường lớn, cao và quen. Các trục lớn như Phạm Văn Đồng có hệ thống thoát nước và mặt đường cao hơn nhiều hẻm nhỏ, dù vẫn có thể đọng nước cục bộ khi mưa rất to. Đi đường quen giúp bạn biết chỗ nào có ổ gà, miệng cống, gờ giảm tốc, những thứ sẽ bị nước che mất khi ngập.
Tránh những đoạn sát bờ sông, bờ rạch và các hẻm trũng nếu có thể. Ở những nơi này, nước có thể dâng nhanh và không rút khi triều đang lên. Nếu nhà bạn nằm trong một hẻm như vậy, hãy biết trước một lối khác ra đường lớn, hoặc một chỗ có thể để tạm xe ở nơi cao hơn rồi đi bộ vào nhà.
Ứng dụng bản đồ và các nhóm cư dân khu phố trên mạng xã hội thường có người báo nhanh tình trạng ngập. Đây là nguồn tham khảo hữu ích, nhưng thông tin có thể cũ chỉ sau vài chục phút. Khi tới gần một đoạn nghi ngập, quan sát xe phía trước và người đi đường quen thuộc: nếu nhiều người quay đầu hoặc dắt bộ, đó là dấu hiệu nên tìm lối khác.
Cầu và dốc cầu thường là nơi khô ráo khi phía dưới ngập, nhưng cũng là nơi gió mạnh và mặt đường trơn. Lên cầu Bình Lợi hay các cầu nhỏ qua rạch trong lúc mưa to, giảm tốc độ, giữ khoảng cách và cầm lái chắc tay.
Người lái ô tô cũng cần thận trọng không kém. Gầm xe thấp, cửa hút gió đặt thấp có thể hút nước vào máy khi lội sâu, và sóng nước do ô tô tạo ra tạt vào xe máy, người đi bộ, nhà dân hai bên. Đi thật chậm qua chỗ ngập, không bám sát xe phía trước, và nếu không chắc độ sâu thì đừng thử, vì sửa máy ô tô bị nước vào tốn kém hơn nhiều so với vài chục phút chờ đợi.
Lội nước bằng xe máy cho an toàn
Khi buộc phải đi qua một đoạn ngập bằng xe máy, cách làm dưới đây giúp giảm nguy cơ ngã xe và chết máy. Áp dụng khi nước còn ở mức an toàn; nếu nước quá sâu, chảy xiết hay không nhìn thấy mặt đường, hãy quay lại.
- Dừng lại quan sát trước khi vào chỗ ngập: nước sâu đến đâu trên bánh xe người đi trước, có dòng chảy không, có vật trôi nổi hay hố sâu không.
- Nếu nước còn thấp, đi với tốc độ chậm và đều, giữ ga ổn định, không đột ngột tăng hay giảm ga, không phanh gấp. Với xe số, đi số thấp; với xe tay ga, giữ ga đều để khí thải không bị nước tràn vào.
- Đi theo vệt xe phía trước ở khoảng cách đủ xa, tránh đi sát lề vì dễ có miệng cống, hố ga mất nắp, và tránh đi giữa đường nơi ô tô chạy tạo sóng.
- Không đi song song hay vượt ô tô khi đang ngập, vì sóng nước từ ô tô có thể làm nước tràn vào máy xe máy hoặc làm bạn mất thăng bằng.
- Ra khỏi chỗ ngập, bóp phanh nhẹ vài lần cho má phanh khô, kiểm tra phanh còn ăn trước khi tăng tốc lại.
Nếu nước ngập quá nửa bánh xe máy hoặc đã gần tới ống xả, nguy cơ chết máy và hư hỏng tăng rất nhiều. Lúc đó nên tắt máy, dắt bộ hoặc quay lại tìm đường khác, thay vì cố chạy qua.
Xe chết máy giữa đường ngập: làm gì và đừng làm gì
Đừng cố đề máy liên tục. Khi xe đã chết máy trong nước, việc cố đề lại có thể làm nước bị hút sâu vào buồng đốt, gây hư hỏng nặng hơn. Tắt hẳn khoá điện và dắt xe lên chỗ khô.
Đưa xe và người ra khỏi dòng xe. Dắt xe sát vào chỗ cao, an toàn, không đứng giữa đường vì xe khác khó thấy bạn trong mưa. Bật đèn khẩn cấp nếu xe có và hệ thống điện còn hoạt động.
Gọi thợ hoặc dịch vụ cứu hộ xe. Mùa mưa, nhiều tiệm sửa xe trong khu vực mở cửa trễ hơn để hỗ trợ xe chết máy. Nếu không biết tiệm nào gần, hỏi người dân xung quanh. Hỏi giá trước khi sửa và yêu cầu thợ giải thích những việc cần làm.
Không tự tháo những phần không quen. Có thể kiểm tra đơn giản như lau khô bugi nếu đã quen làm. Với xe điện hay xe có hệ thống điện phức tạp, không tự tháo pin, không tự sạc khi xe vừa bị ngập nước; để thợ có chuyên môn kiểm tra.
Xe điện cần cẩn thận gấp đôi. Pin và bộ điều khiển xe điện có thể bị ảnh hưởng khi ngập nước sâu. Nếu xe điện đã ngâm nước, không sạc ngay, đưa đến nơi bảo hành hoặc thợ quen để kiểm tra trước khi dùng lại.
Nguy hiểm khó thấy: điện, hố ga và cây đổ
Điều nguy hiểm nhất khi đi lại trong mưa ngập không phải là chết máy mà là điện. Dây điện, tủ điện, cột đèn, biển quảng cáo bị hở hay bị đổ trong mưa giông có thể khiến nước xung quanh nhiễm điện. Tuyệt đối tránh xa dây điện rơi, cột điện nghiêng, tủ điện ngập nước. Nếu thấy dấu hiệu chập điện, tia lửa, hay người bị điện giật, không lao vào cứu bằng tay không; báo ngay cho ngành điện và gọi số cấp cứu.
Thứ hai là hố ga, miệng cống bị mở nắp để thoát nước nhanh hoặc bị nước đẩy bật nắp. Khi ngập, những miệng hố này hoàn toàn bị che khuất. Đi theo vệt xe phía trước, tránh sát lề và đi chậm là cách giảm rủi ro. Người đi bộ nên dùng một cây dù hay gậy dò đường khi phải lội qua nước đục.
Thứ ba là cây xanh và vật bay trong giông. Các con đường có hàng cây lớn có thể có cành gãy khi gió mạnh. Khi có giông, không trú dưới gốc cây lớn, không dừng xe sát biển quảng cáo hay giàn giáo công trình. Tìm mái hiên kiên cố hoặc vào trong một cửa hàng để chờ qua cơn.
Đưa đón con và người già trong ngày ngập
Những ngày mưa ngập, việc đưa đón con đi học trở thành áp lực của nhiều gia đình. Mặc áo mưa trùm kín cho con, cho con ngồi ở vị trí an toàn trên xe, đi chậm hơn bình thường. Nếu đường từ nhà ra trường ngập sâu, cân nhắc chờ nước rút hoặc liên hệ nhà trường; nhiều trường có thông báo điều chỉnh giờ học trong những ngày thời tiết xấu.
Nếu không thể đến đón đúng giờ, báo cho giáo viên hoặc nhà trường để con được chờ ở nơi an toàn trong trường, không để con tự ra cổng đứng chờ trong mưa. Dạy con không bao giờ lội qua chỗ nước sâu hay chơi đùa ở chỗ nước chảy mạnh, gần miệng cống.
Với người già, ngày mưa ngập nên hạn chế ra đường. Nếu có lịch khám bệnh, nên hẹn lại nếu không gấp, hoặc nhờ người nhà đưa đi bằng ô tô, xe công nghệ thay vì để người già tự đi xe máy hay đi bộ lội nước. Chuẩn bị sẵn thuốc men đủ dùng vài ngày trong những tuần triều cường cũng là cách giảm phải ra ngoài.
Chăm xe sau mùa ngập
Sau những trận ngập, xe máy và ô tô cần được kiểm tra để tránh hư hỏng dồn lại. Một danh sách những việc nên làm, nhất là với xe thường xuyên phải đi qua đường ngập:
- Rửa sạch gầm xe, bánh xe, phanh để loại bỏ bùn đất và nước bẩn có thể gây rỉ sét.
- Kiểm tra dầu máy: nếu dầu chuyển màu trắng đục như sữa, có thể nước đã lọt vào máy, cần thay dầu và kiểm tra sớm.
- Kiểm tra lọc gió, vì lọc gió ướt làm xe yếu và hao xăng.
- Kiểm tra phanh, đèn, còi và hệ thống điện, những bộ phận dễ bị ảnh hưởng nhất bởi nước.
- Với ô tô, kiểm tra sàn xe, thảm, mùi ẩm mốc, và nhờ gara kiểm tra hệ thống điện nếu xe từng ngập sâu.
- Với xe điện, nhờ nơi bảo hành kiểm tra pin, bộ sạc và bộ điều khiển trước khi sạc lại nếu xe từng bị ngâm nước.
Những việc này nên làm ở tiệm sửa xe hay gara có uy tín. Giữ lại hoá đơn, ghi lại tình trạng xe để tiện theo dõi trong mùa mưa sau và khi cần làm việc với bảo hiểm nếu có.
Câu hỏi thường gặp
Mùa nào ở Bình Lợi Trung hay ngập đường nhất?
Mưa ngập thường tập trung trong mùa mưa của thành phố, từ khoảng giữa năm đến cuối năm. Những tháng cuối mùa mưa, khi triều cường lên cao trùng với mưa lớn, nước thường rút chậm hơn. Theo dõi bản tin thời tiết và dự báo triều cường để sắp xếp đi lại hợp lý.
Có nên chạy xe máy qua đoạn nước ngập sâu không?
Không nên. Khi nước ngập quá nửa bánh xe hoặc gần ống xả, nguy cơ chết máy, nước vào máy, ngã xe và gặp hố ga bị che khuất tăng cao. Tốt nhất là tắt máy dắt bộ, quay lại tìm đường khác hoặc chờ nước rút, nhất là khi không nhìn thấy mặt đường.
Xe máy chết máy vì ngập có nên đề lại ngay không?
Không nên đề liên tục, vì có thể khiến nước bị hút sâu hơn vào máy. Tắt khoá, dắt xe lên chỗ khô, nhờ thợ kiểm tra. Nếu đã quen, có thể lau khô bugi, nhưng với xe điện thì tuyệt đối không tự sạc khi xe vừa bị ngâm nước.
Làm sao biết hôm nay có triều cường không?
Xem bản tin dự báo triều của cơ quan khí tượng thuỷ văn khu vực Nam Bộ và thông báo của thành phố về những đợt triều cường. Các bản tin thời tiết trên truyền hình, báo chí địa phương cũng thường nhắc tới thời điểm triều cao để người dân chủ động.
Gặp dây điện rơi xuống chỗ nước ngập thì phải làm gì?
Tránh xa ngay lập tức, không lội qua, không chạm vào. Cảnh báo người xung quanh và báo cho ngành điện để xử lý. Nếu có người bị điện giật, không dùng tay không kéo nạn nhân; ngắt nguồn điện nếu làm được an toàn và gọi số cấp cứu.
Đi bộ qua chỗ ngập cần lưu ý gì?
Mang giày dép bám tốt, dùng gậy hoặc dù dò đường để tránh hố ga, miệng cống. Đi chậm, tránh chỗ nước chảy mạnh và gần dây điện, tủ điện. Sau khi lội nước bẩn, rửa chân tay sạch sẽ, đặc biệt nếu có vết thương hở, để giảm nguy cơ nhiễm trùng.