Quanh phường Bình Lợi Trung, kẹt xe tập trung vào hai khung giờ sáng và chiều ngày làm việc, ở ba loại điểm: chân dốc cầu sang Thủ Đức, các nút giao trên những trục bắc – nam đi về Bà Chiểu và trung tâm, và những đoạn có trường học, chợ, nơi xe từ hẻm đổ ra cùng lúc. Không thể làm cho đường bớt xe, nhưng có thể chọn giờ, chọn hướng và chọn cách đi để bớt thời gian đứng giữa dòng.
Bài này không đưa ra con số thời gian di chuyển hay "điểm đen" chính thức nào, vì những thứ đó thay đổi theo từng đợt thi công, từng mùa. Thay vào đó là cách hiểu vì sao xe ùn ở khu này, cách đọc nhịp của chính mình, và những thói quen mà người đi làm lâu năm trong phường đã rút ra.
Vì sao khu này hay ùn
Bình Lợi Trung nằm giữa ba hướng di chuyển lớn: sang Thủ Đức qua cầu, về Gò Vấp và sân bay theo Phạm Văn Đồng, và đi xuống trung tâm qua khu Bà Chiểu, Hàng Xanh. Mỗi sáng, dòng người từ phía bên kia sông và từ Gò Vấp đi ngang qua khu vực này, cộng thêm người trong phường ra đường. Chỉ cần một nút trong chuỗi chậm lại là cả chuỗi chậm theo.
Thứ hai là cấu trúc phố hẻm. Phường có rất nhiều hẻm, hẻm nối hẻm, và phần lớn đổ ra một số ít đường chính. Giờ cao điểm, xe từ hàng chục con hẻm cùng chen ra một đoạn đường, trong khi trên đường đã có dòng xe đi suốt. Những chỗ miệng hẻm lớn, đầu đường nhỏ nhập vào trục chính là nơi dòng xe bị "bóp" lại đầu tiên.
Thứ ba là các hoạt động bên đường: trường học vào giờ đưa đón, chợ và hàng quán buổi sáng, xe giao hàng dừng đỗ, công trình đào đường sửa ống nước, lắp cáp. Mỗi thứ chiếm một phần mặt đường trong một khoảng thời gian. Khi những khoảng đó trùng nhau vào cùng một giờ, đoạn đường vốn đủ rộng trở nên chật cứng.
Cuối cùng là thời tiết. Mưa chiều mùa mưa và những ngày triều cường làm một số đoạn đọng nước, người đi chậm lại, có khi dừng hẳn để mặc áo mưa. Kẹt xe lúc mưa thường dài và khó đoán hơn kẹt xe ngày nắng.
Nhịp ùn theo giờ và hướng đi
Bảng dưới là cách người đi làm trong phường thường mô tả nhịp giao thông. Đây là kinh nghiệm chung, không phải số liệu đo đạc; mỗi người nên tự ghi lại nhịp của lộ trình mình trong một hai tuần.
| Khung giờ | Hướng thường đông | Điểm hay chậm |
|---|---|---|
| Sáng sớm, trước giờ đi học | Còn thưa, xe tải và xe giao hàng nhiều | Gần chợ, quán ăn sáng đầu hẻm |
| Sáng, giờ đi học và đi làm | Từ phía Thủ Đức qua cầu vào; từ phường đi về Bà Chiểu, trung tâm | Chân dốc cầu, nút giao trục bắc – nam, cổng trường |
| Giữa trưa | Thưa hơn, nắng gắt | Khu trường học giờ tan buổi sáng |
| Chiều, giờ tan làm | Ngược lại buổi sáng: từ trung tâm về, từ Bình Thạnh qua cầu sang Thủ Đức | Lên dốc cầu, các nút giao, miệng hẻm lớn |
| Tối muộn | Thưa dần | Khu hàng quán ăn tối |
Từ bảng này có thể thấy một điều đơn giản: người đi ngược dòng chính đỡ hơn hẳn. Ai làm việc ở phía Thủ Đức nhưng ở Bình Lợi Trung, sáng qua cầu thường thuận hơn chiều về. Ai làm ở trung tâm thì ngược lại, buổi sáng đi xuống phía Bà Chiểu là lúc vất vả nhất.
Năm cách đi làm đỡ mệt
Lệch giờ, dù chỉ một ít. Ra khỏi nhà sớm hơn mười lăm, hai mươi phút có khi tiết kiệm được nhiều hơn thế trên đường, vì dòng xe dày lên rất nhanh trong một khoảng ngắn. Nếu nơi làm cho phép linh hoạt giờ, thử đổi giờ đến và về trong vài tuần để so.
Có sẵn hai lộ trình. Đừng chỉ biết một đường. Người quen khu này thường có một đường "chính" và một đường "phụ" qua các con đường nhỏ hơn. Khi thấy đường chính đứng yên từ xa, rẽ sang đường phụ sớm, trước khi bị kẹt cứng giữa hai dải phân cách.
Xem tình trạng đường trước khi ra cửa. Ứng dụng chỉ đường trên điện thoại hiển thị đoạn nào đang chậm. Liếc qua trước khi đi mất chưa tới một phút, nhưng giúp tránh được những vụ va chạm hay đoạn đang sửa đường mà mình chưa biết.
Ghép chặng bằng phương tiện công cộng. Với người làm ở trung tâm, đi xe máy tới ga metro số 1 phía Văn Thánh hay Tân Cảng rồi đi tàu, hoặc đi xe buýt trên những tuyến có làn đường thuận, có thể đỡ mệt hơn so với tự chạy cả chặng. Chi tiết được viết ở bài riêng về đi vào trung tâm.
Gom việc vặt vào giờ thưa. Đi chợ, đi ngân hàng, đưa xe đi sửa nên dồn vào giờ trưa hoặc cuối tuần. Mỗi chuyến đi lẻ vào giờ cao điểm đều làm đường đông thêm một chút, trong đó có chính mình.
Khi đã kẹt cứng: giữ an toàn và giữ bình tĩnh
Lúc đứng giữa dòng xe không nhúc nhích, cám dỗ lớn nhất là leo lề, đi vào làn ngược chiều hay chen qua khe hẹp giữa hai ô tô. Những việc này hiếm khi giúp tới nơi sớm hơn bao nhiêu, nhưng lại là nguyên nhân của va quẹt, cãi vã, và có khi bị xử phạt. Vỉa hè còn là chỗ của người đi bộ và hàng quán, leo lên đó là đẩy rủi ro sang người khác.
Khi đứng chờ lâu, tắt máy nếu xe không di chuyển trong một thời gian khá dài và chỗ đứng an toàn, vừa đỡ khói cho mình và người xung quanh, vừa đỡ nóng máy. Giữ khoảng cách vừa phải với xe trước, vì khi dòng xe bắt đầu nhích, nhiều người buông phanh cùng lúc và dễ đụng nhau.
Bấm còi liên tục không làm ai đi nhanh hơn. Ở khu dân cư như Bình Lợi Trung, nhà sát đường, có người già, trẻ nhỏ, người làm ca đêm đang ngủ. Còi chỉ để báo hiệu khi cần thiết, không phải để xả bực bội.
Khói bụi, nắng nóng và sức khoẻ khi đi đường
Đứng lâu trong dòng xe máy nghĩa là hít khói xe ở cự ly gần. Khẩu trang vải mỏng chủ yếu cản bụi lớn; khẩu trang đạt chuẩn lọc tốt hơn, nhưng cần đeo kín và thay theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Người có bệnh hô hấp, người già và trẻ nhỏ nên tránh di chuyển vào đúng giờ cao điểm nếu có thể.
Mùa khô ở TP Hồ Chí Minh, buổi trưa và đầu giờ chiều nắng gắt; đứng kẹt xe dưới nắng dễ mất nước, choáng. Mang theo nước uống, mặc áo chống nắng sáng màu, và nếu thấy chóng mặt thì tấp vào chỗ an toàn nghỉ một lúc. Đừng cố chạy tiếp khi cơ thể đã báo mệt.
Trẻ em ngồi sau xe máy là đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất: thấp, gần ống xả xe khác, khó nói ra là mệt. Phụ huynh đưa đón con giờ cao điểm nên cho con đội mũ bảo hiểm đúng cỡ, đeo khẩu trang vừa mặt, và nếu được thì chọn đường vòng ít xe tải hơn, kể cả khi đường đó dài hơn một chút.
Những điều nên biết về công trình và phân luồng
Thành phố thường xuyên có công trình trên đường: sửa cống thoát nước, nâng mặt đường, lắp đặt hạ tầng kỹ thuật. Mỗi lần như vậy có thể có phương án phân luồng tạm thời, cấm một chiều, thu hẹp làn. Thông báo phân luồng thường được đăng trên kênh thông tin của cơ quan quản lý giao thông thành phố, báo chí và có biển báo tại chỗ.
Với các dự án giao thông lớn quanh khu vực, như mở rộng đường, làm nút giao hay tuyến đường sắt đô thị mới, nên đọc thông tin từ nguồn chính thức và báo chí có uy tín, không dựa vào tin đồn trên mạng về tiến độ hay ngày thông xe. Bài này không đưa ra mốc thời gian nào cho các dự án ấy.
Một thói quen nhỏ nhưng có ích: khi đi ngang một đoạn mới bị rào chắn, để ý biển thông tin công trình ở đó. Thường có ghi đơn vị thi công và thời gian dự kiến, giúp bạn biết có nên đổi hẳn lộ trình trong vài tuần tới hay chỉ là chuyện vài ngày.
Những ngày đặc biệt: đầu tuần, cuối tháng và trước Tết
Không phải ngày làm việc nào cũng giống nhau. Sáng thứ Hai thường đông hơn các ngày giữa tuần, vì người đi về quê, đi chơi xa cuối tuần trở lại thành phố cùng lúc với người đi làm. Chiều thứ Sáu thì ngược lại: dòng người ra khỏi thành phố về hướng Thủ Đức, Đồng Nai, các tỉnh miền Đông qua trục Phạm Văn Đồng dày lên từ sớm.
Những ngày cuối tháng, ngày trả lương, các khu mua sắm, ngân hàng và chợ đông hơn, kéo theo đường quanh đó chậm hơn. Mùa tựu trường đầu năm học, các đoạn quanh trường tiểu học, trung học trong phường đông bất thường trong vài tuần đầu, khi phụ huynh chưa quen giờ giấc và học sinh mới còn được đưa đón tận cổng.
Dịp cận Tết Nguyên đán là giai đoạn khó đi nhất trong năm. Người đi mua sắm, giao hàng, chở cây kiểng, về quê dồn vào cùng vài tuần. Những ai buôn bán nhỏ trong phường thường tính trước: nhập hàng sớm, tránh chở hàng cồng kềnh vào giờ cao điểm, và dành thêm thời gian cho mọi chuyến đi. Ngay sau Tết, khi người từ quê trở lại, các hướng vào thành phố cũng đông dày vài ngày liền.
Khi đi chung đường với người khác: chia sẻ và nhường nhịn
Kẹt xe là chuyện chung của cả khu, và cách mỗi người cư xử trong dòng xe quyết định đoạn đường đó trôi nhanh hay chậm. Một người cố chen ngang ở miệng hẻm có thể làm cả hàng xe phía sau dừng lại. Ngược lại, nhường một nhịp cho xe từ hẻm ra theo kiểu "một xe đường lớn, một xe trong hẻm" giúp cả hai dòng cùng nhích đều.
Ở những nút giao không có đèn tín hiệu trong khu dân cư, người đi trước thường là người tới trước, và một cái gật đầu, một cái giơ tay ra hiệu nhường là đủ. Người lớn tuổi, người chở hàng nặng, xe chở trẻ em nên được nhường. Đó không chỉ là phép lịch sự mà còn là cách giảm va quẹt ở những chỗ đường hẹp, tầm nhìn bị che.
Với xe cứu thương, xe cứu hoả đang bật còi ưu tiên, hãy tấp sát vào lề và mở đường càng sớm càng tốt, kể cả khi đang kẹt. Trong một khu phố đông như Bình Lợi Trung, vài phút chậm trễ của xe ưu tiên có thể là chuyện rất hệ trọng với một gia đình nào đó.
Câu hỏi thường gặp
Giờ nào kẹt xe nhất quanh phường Bình Lợi Trung?
Thường là giờ đi học, đi làm buổi sáng và giờ tan làm buổi chiều trong ngày làm việc, cộng thêm những buổi chiều mưa lớn. Không có giờ cố định được công bố; mỗi lộ trình có nhịp riêng. Ghi lại thời gian đi của mình trong một hai tuần sẽ giúp biết chính xác khung giờ nên tránh.
Đi làm ở Thủ Đức thì có bị kẹt nhiều không?
Người ở Bình Lợi Trung làm ở phía Thủ Đức thường đi ngược dòng chính vào buổi sáng, nên đỡ hơn. Buổi chiều, đường về qua cầu thường đông hơn vì nhiều người cùng hướng. Lệch giờ về một chút, hoặc chọn thời điểm qua cầu khi dòng xe thưa, sẽ đỡ hơn nhiều.
Ứng dụng chỉ đường có đáng tin để tránh kẹt không?
Ứng dụng phản ánh khá tốt tình trạng chung dựa trên dữ liệu người dùng, nhưng có lúc chậm cập nhật với sự cố vừa xảy ra hay đường nhỏ trong hẻm. Dùng nó như một nguồn tham khảo, kết hợp với kinh nghiệm của chính mình và để ý biển báo, rào chắn ngoài thực tế.
Có nên leo vỉa hè khi kẹt xe quá lâu?
Không nên. Vỉa hè là chỗ của người đi bộ và hàng quán, leo lên đó dễ gây va chạm và là hành vi bị xử phạt. Thời gian tiết kiệm được thường rất ít so với rủi ro. Nếu kẹt quá lâu, tìm lối rẽ hợp lệ sang đường khác hoặc dừng lại ở nơi an toàn chờ dòng xe thưa bớt.
Làm sao biết đoạn đường nào đang thi công hay phân luồng?
Theo dõi thông báo trên kênh thông tin của cơ quan quản lý giao thông thành phố, báo chí và để ý biển báo tại chỗ. Biển thông tin ở công trình thường ghi thời gian dự kiến, giúp quyết định nên đổi lộ trình lâu dài hay chỉ tạm thời trong vài ngày.
Đưa con đi học giờ cao điểm cần chú ý gì?
Cho con đội mũ bảo hiểm đúng cỡ, đeo khẩu trang vừa mặt, ngồi chắc phía sau và không ngủ gật. Ra khỏi nhà sớm hơn để không phải vội, tránh chen lấn trước cổng trường. Nếu được, chọn những đường ít xe tải và ít điểm nhập làn hơn dù phải đi xa hơn đôi chút.