Buổi tối là lúc hàng quán ở Bình Lợi Trung nhộn nhịp nhất: quán ốc, lẩu, nướng, cơm tối, bún, hủ tiếu gõ bày ra dọc đường Bình Lợi, Nơ Trang Long, Nguyễn Xí và ở đầu các hẻm lớn từ khoảng năm rưỡi chiều. Sau chín giờ, nhiều hàng dọn, còn lại hủ tiếu gõ, cháo, bánh mì nướng, ốc và quán nhậu bình dân phục vụ người ăn khuya.
Bài này mô tả nhịp ăn tối, ăn khuya của phường theo từng nhóm món, cách chọn chỗ ngồi an toàn khi quán bày sát lòng đường, chuyện đi về sau khi uống rượu bia, và cả góc nhìn của người dân sống cạnh quán: tiếng ồn, rác, chỗ đậu xe. Không có tên quán hay giá, chỉ có những gì người ở lâu trong phường hiểu và người mới đến nên biết.
Buổi tối của một phường dân cư
Ban ngày, nhiều người ở Bình Lợi Trung đi làm, đi học ở nơi khác. Chiều về, dòng xe đổ ngược vào phường qua các trục Phạm Văn Đồng, Nơ Trang Long, Phan Văn Trị, Lê Quang Định, và hàng ăn tối mở ra đón dòng người đó. Khu dân cư phía đường Bình Lợi, các hẻm dẫn ra bờ sông vốn yên ắng buổi trưa trở nên đông vui hẳn.
Có hai kiểu ăn tối song song. Kiểu thứ nhất là ăn cho xong bữa: cơm tối, đồ ăn sẵn mang về, bún, phở, hủ tiếu, chủ yếu là người đi làm về muộn, người sống một mình, gia đình bận rộn. Kiểu thứ hai là ăn để gặp nhau: quán ốc, lẩu, nướng, quán nhậu bình dân, nơi nhóm bạn, đồng nghiệp, gia đình ngồi lâu, thường từ bảy giờ tối trở đi.
Hai kiểu này dùng chung vỉa hè, chung con hẻm với nhà dân. Hiểu được điều đó là chìa khoá để ăn tối ở đây vui vẻ mà không làm phiền ai.
Các nhóm món tối và khuya
Bảng dưới gom các nhóm món phổ biến trong phường vào buổi tối và đêm, cùng điều nên biết với mỗi nhóm.
| Nhóm món | Thường bán | Hợp với | Điều nên biết |
|---|---|---|---|
| Cơm tối, đồ ăn sẵn | Chiều tới khoảng tám giờ | Người đi làm về, gia đình | Mang hộp riêng, mua sớm vì hết món nhanh |
| Ốc, sò, nghêu | Tối tới khuya | Nhóm bạn | Ăn ở chỗ chế biến chín kỹ, hải sản sống dễ gây ngộ độc |
| Lẩu, nướng | Tối | Nhóm đông, gia đình | Ngồi chỗ thoáng, xa bếp than; giữ trẻ xa bếp lẩu |
| Bún, phở, hủ tiếu, mì | Tối, một số tới khuya | Người ăn một mình | Món nước nóng, tương đối an toàn |
| Hủ tiếu gõ, mì gõ | Tối muộn tới khuya | Người thức khuya, học sinh sinh viên | Giao tận cửa trong hẻm, gọi bằng tiếng gõ |
| Cháo, bánh mì nướng | Khuya | Người làm ca đêm | Món nhẹ, ít ảnh hưởng giấc ngủ |
Hải sản có vỏ như ốc, sò là nhóm món người có cơ địa dị ứng, người có bệnh tiêu hoá cần thận trọng; ăn ở quán có nguồn hàng tươi và nấu chín kỹ.
Hủ tiếu gõ: âm thanh quen thuộc của hẻm
Nếu ở trọ hay ở nhà trong hẻm của Bình Lợi Trung, chẳng bao lâu bạn sẽ quen với tiếng gõ lách cách của người bán hủ tiếu gõ, mì gõ đi dọc hẻm buổi tối. Đây là nếp bán hàng quen thuộc của Sài Gòn: một người đẩy xe hoặc chở nồi nước dùng, người khác, có khi là trẻ con hay thanh niên làm thuê, đi trước gõ hai thanh tre hoặc thanh gỗ để báo hiệu, nhận món rồi mang tô tới tận cửa.
Cái tiện của hủ tiếu gõ là ngồi nhà vẫn có món nóng, rất hợp với người học khuya, người làm ca tối về. Gọi món thì ra cửa vẫy hoặc gọi to khi nghe tiếng gõ; người bán mang tô ra, ăn xong để tô trước cửa, một lát họ quay lại lấy. Nhiều gia đình có thói quen để sẵn tô nhà để người bán múc vào, vừa sạch hơn vừa đỡ phải chờ trả tô.
Ngày nay một số người bán đã chuyển sang nhận gọi qua điện thoại, nhưng tiếng gõ vẫn còn ở nhiều con hẻm. Với khách mới, nên hỏi giá trước khi gọi, và nếu đông người thì gọi cùng lúc cho người bán dễ làm.
Chọn chỗ ngồi an toàn khi quán bày sát đường
Tránh ngồi sát mép lòng đường. Nhiều quán ốc, quán nhậu bày bàn ghế ra vỉa hè, có khi lấn sát lòng đường. Trên các trục đông xe như Nơ Trang Long, Phan Văn Trị, ngồi sát mép đường vừa nguy hiểm vừa hít nhiều khói bụi. Chọn bàn phía trong.
Ngồi xa bếp than, bếp gas. Quán nướng, quán lẩu có bếp ngay tại bàn hoặc bếp chung gần lối đi. Ngồi đầu gió, không để túi xách, áo khoác sát bếp; với trẻ nhỏ, giữ khoảng cách an toàn với nồi lẩu sôi.
Giữ đồ cá nhân. Điện thoại, ví để trên bàn sát đường dễ bị giật. Để trong túi hoặc giữ trong tầm tay ở phía trong.
Để ý lối thoát. Quán trong nhà sâu, nhiều tầng, nên biết lối ra trước khi ngồi. Đây là thói quen an toàn chung với mọi quán đông người.
Đậu xe đúng chỗ. Gửi xe ở chỗ có người trông, không đậu chắn cửa nhà dân hay chắn lối hẻm. Xe đậu tràn lan là lý do hàng xóm phàn nàn nhiều nhất.
Uống rượu bia và đường về nhà
Phần lớn quán nhậu bình dân trong phường nằm trên các tuyến đường đông xe hoặc trong hẻm nối ra đường lớn. Đường về nhà sau bữa nhậu có thể phải qua Phạm Văn Đồng, Nơ Trang Long, hoặc qua cầu Bình Lợi sang phía Thủ Đức, đều là những đoạn xe chạy nhanh. Pháp luật nghiêm cấm điều khiển phương tiện khi trong cơ thể có nồng độ cồn, và việc kiểm tra nồng độ cồn được thực hiện thường xuyên.
Đã uống thì không lái xe. Gọi xe công nghệ, taxi, hoặc nhờ người không uống chở về; nếu đi nhóm, thống nhất trước một người không uống. Gửi xe máy lại quán hoặc bãi giữ xe qua đêm và quay lại lấy vào hôm sau là lựa chọn mà nhiều quán đã quen phục vụ.
Với người tổ chức tiệc, như liên hoan văn phòng hay họp lớp, có thể chủ động đặt xe về cho khách, hoặc chọn quán gần nơi mọi người ở để đi bộ về được. Đây là cách làm ngày càng phổ biến và được trân trọng.
Từ phía người sống cạnh quán: tiếng ồn, rác và giờ giấc
Người dân trong các hẻm của Bình Lợi Trung có thể sống cạnh một quán ốc, một quán nhậu nhiều năm. Họ chấp nhận vì đó là sinh kế của người hàng xóm và là tiện ích của cả xóm, nhưng cũng chịu những phiền toái: tiếng cụng ly, tiếng hát karaoke di động, tiếng nói to tới khuya, mùi khói nướng, rác vỏ ốc, xe đậu chắn cửa.
Quy định về giữ trật tự công cộng và giờ nghỉ ngơi của khu dân cư áp dụng cho cả quán lẫn khách. Khách có thể góp phần bằng những việc rất đơn giản: nói vừa đủ nghe, không mở loa, không hát hò sau giờ khuya, không xả rác, ra về nhẹ nhàng, không rồ ga. Chủ quán có thể thu dọn bàn ghế gọn, quét dọn rác sau giờ bán, không bày lấn lối đi chung của hẻm.
Nếu bị ảnh hưởng nghiêm trọng kéo dài, người dân có thể trao đổi trực tiếp với chủ quán trước, sau đó phản ánh với tổ dân phố, khu phố hoặc chính quyền phường để được giải quyết theo quy định. Phần lớn chuyện xích mích về tiếng ồn được giải quyết êm thấm nếu hai bên nói chuyện sớm và tôn trọng nhau.
Ăn tối cùng gia đình: chọn giờ, chọn món vừa đủ
Với gia đình trong phường, đi ăn tối ngoài thường rơi vào cuối tuần hoặc dịp sinh nhật, họp mặt. Khung giờ dễ chịu nhất là từ khoảng năm rưỡi tới bảy giờ, khi quán vừa dọn, đồ ăn mới nấu, chưa đông khách nhậu và chưa nhiều khói thuốc. Sau tám giờ, nhiều quán lẩu, nướng, ốc chuyển sang nhịp của nhóm bạn bè, ồn hơn, ít hợp với người già và trẻ nhỏ.
Gọi món theo nguyên tắc "đủ rồi gọi thêm" giúp bữa ăn đỡ lãng phí: một món nước hoặc lẩu, một món nướng hay xào, một dĩa rau, rồi xem cả nhà ăn tới đâu mới gọi tiếp. Quán bình dân trong phường thường không ngại khách gọi từng đợt. Đồ ăn thừa có thể xin hộp mang về, nhưng chỉ nên mang những món đã nấu chín kỹ, cho vào tủ lạnh ngay khi về nhà và ăn trong ngày hôm sau.
Người cao tuổi trong nhà nên được chọn chỗ ngồi trong quán thay vì ghế thấp sát lòng đường, gần lối ra vào và nhà vệ sinh. Với người có bệnh huyết áp, tiểu đường, nên hỏi trước món nào nêm nhạt được, gọi thêm rau và hạn chế nước chấm đậm, đồ chiên rán. Một bữa tối ngoài vui vẻ không cần nhiều món, mà cần chỗ ngồi thoải mái và giờ giấc hợp với cả nhà.
Ăn khuya và sức khoẻ: dạ dày, giấc ngủ, người làm ca đêm
Phường có nhiều người làm ca tối, chạy xe công nghệ, làm dịch vụ về muộn, cùng sinh viên học khuya — với họ, bữa khuya là bữa chính chứ không phải ăn chơi. Điều quan trọng là chọn món dễ tiêu: cháo, hủ tiếu, mì nước, súp, trứng, rau, thay vì đồ nướng nhiều dầu mỡ, đồ cay nóng hay rượu bia. Ăn no căng rồi nằm ngay là nguyên nhân quen thuộc của ợ nóng, khó ngủ.
Nên để khoảng một tới hai giờ giữa bữa khuya và lúc đi ngủ, ăn lượng vừa phải, uống nước lọc thay vì nước ngọt hay cà phê. Người làm ca đêm thường xuyên nên cố giữ giờ ăn đều đặn mỗi ngày, chuẩn bị sẵn một hộp cơm từ nhà cho ca làm, và ăn sáng nhẹ trước khi ngủ bù. Thói quen đó giúp dạ dày quen nhịp, đỡ phải phụ thuộc vào những gì còn bán lúc nửa đêm.
Nếu thường xuyên đau thượng vị, ợ chua, sụt cân không rõ lý do hay mất ngủ kéo dài, đó là lúc nên đi khám ở cơ sở y tế thay vì tự mua thuốc dạ dày uống kéo dài. Sức khoẻ của người làm ca tối thường bị xem nhẹ cho tới khi có chuyện; một lần khám sớm đỡ tốn kém hơn nhiều so với để bệnh nặng lên. Người đi khám có thẻ bảo hiểm y tế nên mang theo và hỏi đúng nơi đăng ký khám ban đầu để được hưởng quyền lợi đầy đủ.
Câu hỏi thường gặp
Ở Bình Lợi Trung ăn khuya ở đâu?
Sau chín giờ tối, còn hủ tiếu gõ đi dọc hẻm, quán cháo, bánh mì nướng, quán ốc và quán nhậu bình dân trên các trục như Bình Lợi, Nơ Trang Long, Nguyễn Xí. Số hàng mở khuya ít hơn buổi tối và thay đổi theo mùa, mùa thi và dịp lễ thường đông hơn.
Gọi hủ tiếu gõ trong hẻm thế nào?
Khi nghe tiếng gõ đi ngang, ra cửa vẫy hoặc gọi, nói số tô và món. Người bán mang tô tới tận cửa, ăn xong để tô trước cửa cho họ quay lại lấy. Nhiều nhà đưa tô nhà để múc vào cho tiện. Hỏi giá trước nếu là lần đầu.
Ăn ốc, sò vỉa hè có an toàn không?
Có thể an toàn nếu hải sản tươi và được nấu chín kỹ. Món sống hoặc tái, món để lâu ngoài trời là nguy cơ ngộ độc cao hơn. Người có cơ địa dị ứng hải sản, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai nên thận trọng. Ăn ở quán đông khách, nguồn hàng xoay nhanh.
Đã uống bia thì về nhà bằng cách nào?
Không tự lái xe. Gọi taxi, xe công nghệ hoặc nhờ người không uống chở về, gửi xe lại bãi hoặc quán và lấy vào hôm sau. Pháp luật nghiêm cấm lái xe khi có nồng độ cồn và việc kiểm tra diễn ra thường xuyên trên các tuyến đường.
Quán gần nhà ồn ào tới khuya thì nên làm gì?
Trước tiên nói chuyện trực tiếp, nhẹ nhàng với chủ quán về giờ giấc và tiếng ồn. Nếu không cải thiện, phản ánh với tổ dân phố, khu phố hoặc chính quyền phường để được xử lý theo quy định về trật tự công cộng. Giữ thái độ tôn trọng giúp chuyện được giải quyết nhanh hơn.
Đi ăn tối với trẻ nhỏ nên chọn quán thế nào?
Chọn quán có chỗ ngồi trong nhà, xa lòng đường, xa bếp than và nồi lẩu sôi, có nhà vệ sinh. Đi sớm từ khoảng năm rưỡi tới bảy giờ khi quán chưa đông, chưa nhiều khói thuốc và tiếng ồn. Quán nhậu đông người về khuya không hợp với trẻ.