Lớp an ninh tốt nhất của một con hẻm ở Bình Lợi Trung không phải ổ khoá hay camera, mà là hàng xóm biết mặt nhau và để ý giùm nhau. Trộm vặt, giật đồ, lừa đảo gõ cửa và cháy nhà ống là bốn rủi ro người dân trong phường hay nhắc tới; cả bốn đều giảm rõ khi hẻm có người ở lâu, nhà nào cũng biết nhà bên cạnh đi vắng hay có khách lạ.
Bài này gom những kinh nghiệm thực tế của các khu dân cư trong phường: kẻ gian hay nhắm vào đâu, nên phòng thế nào, dùng camera và nhóm nhắn tin khu phố sao cho có ích mà không xâm phạm ai, và đặc biệt là chuẩn bị gì để thoát được khi nhà ống trong hẻm có cháy. Phần khai báo cư trú, an ninh khu trọ về mặt thủ tục có bài riêng ở các mục khác của trang.
Vì sao hẻm có người ở lâu thì an toàn hơn
Kẻ gian thích nơi không ai nhận ra mình là người lạ. Con hẻm mà bà bán tạp hoá biết từng chiếc xe của từng nhà, mà người ngồi uống cà phê đầu hẻm biết ai là khách, ai là người trong xóm, là con hẻm khó ra tay. Nhiều khu phố cũ của Phường 11, Phường 13 cũ có được điều đó nhờ các gia đình đã sống cạnh nhau vài chục năm.
Khi hẻm có nhiều người thuê mới, đi về giờ giấc khác nhau, sự để ý đó mỏng đi. Đây không phải lỗi của người thuê, mà là hệ quả tự nhiên của một phường đông dân, nhiều sinh viên và người đi làm. Cách bù lại là giúp người mới hoà vào mạng lưới đó: chủ nhà giới thiệu người thuê với hàng xóm, người thuê chào hỏi, vào nhóm khu phố.
Ở cấp cơ sở, công an phường cùng lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở và các tổ tự quản ở khu phố là những người trực tiếp lo trật tự. Nhiều nơi có mô hình tổ liên gia an toàn, gom vài hộ liền kề để cùng phòng cháy, phòng trộm. Hỏi tổ trưởng để biết khu mình đang có những mô hình nào và ai là đầu mối.
Với mỗi gia đình, việc nhỏ nhất mà có ích nhất là lưu sẵn cách liên lạc của tổ trưởng, của hai nhà sát bên và của một người tin cậy trong hẻm. Khi có chuyện lúc nửa đêm, biết ngay gọi ai trong vòng vài chục mét quanh nhà thường nhanh hơn mọi phương án khác, và người được gọi cũng sẵn lòng chạy sang vì biết mình sẽ được giúp lại khi cần.
Trộm cắp hay gặp trong hẻm và cách phòng
Trộm xe máy để trước cửa. Xe để ngoài hẻm, kể cả chỉ vài phút chạy vào nhà lấy đồ, là mục tiêu dễ nhất. Dắt xe vào nhà, khoá cổ, khoá đĩa, và không để chìa trên xe. Xe để qua đêm nên ở trong nhà hoặc nơi giữ xe có người trông.
Trộm đồ qua cửa sổ, cửa kéo mở. Nhà ống mở cửa kéo cho thoáng, điện thoại, ví để trên bàn sát cửa là cơ hội cho kẻ gian đi ngang thò tay. Để đồ giá trị xa cửa, khép cửa khi cả nhà lên lầu.
Giật đồ ở đầu hẻm, đường lớn. Đầu các hẻm thông ra Nơ Trang Long, Phạm Văn Đồng, Lê Quang Định là chỗ kẻ giật đồ dễ tẩu thoát. Không cầm điện thoại sát mép đường, đeo túi về phía trong, cẩn thận khi dừng xe nghe điện thoại.
Trộm khi nhà vắng dịp lễ Tết. Nhà đóng cửa nhiều ngày, thư từ, hàng giao chất trước cổng là dấu hiệu nhà vắng. Nhờ hàng xóm để ý, lấy giúp hàng, bật một đèn hẹn giờ nếu có thể.
Mất đồ trong khu trọ đông người. Hành lang chung, nhà xe chung của khu trọ là nơi hay mất đồ vặt và xe đạp. Khoá phòng mỗi lần ra ngoài, kể cả đi đổ rác; không cho người lạ đi theo vào cổng.
Lừa đảo gõ cửa và qua điện thoại
Những năm gần đây, nhiều vụ việc ở thành phố không cần trèo tường mà nhắm vào lòng tin. Có kẻ gõ cửa xưng là nhân viên điện lực, cấp nước, nói cần kiểm tra đồng hồ rồi đòi thu tiền tại chỗ; có kẻ giả người của phường đi "khảo sát" để nắm nhà nào có người già ở một mình. Người già ở nhà một mình ban ngày là đối tượng dễ bị nhắm nhất.
Qua điện thoại, chiêu quen thuộc là giả danh cơ quan công an, ngân hàng, bưu điện, gọi báo có giấy triệu tập, có bưu phẩm vi phạm, yêu cầu cài ứng dụng lạ hoặc chuyển tiền vào "tài khoản tạm giữ". Sau khi đổi địa chỉ sang phường mới, một số kẻ còn lấy cớ "cập nhật địa chỉ trên giấy tờ" để xin mã xác thực, thông tin tài khoản.
Nguyên tắc tự bảo vệ đơn giản: không mở cửa cho người lạ khi chỉ có trẻ em hay người già ở nhà; nhân viên thật có thẻ ngành, có lịch báo trước, và có thể gọi xác minh với cơ quan của họ. Không đưa mã xác thực cho bất kỳ ai, không cài ứng dụng theo hướng dẫn qua điện thoại, không chuyển tiền vì một cuộc gọi đe doạ. Nghi ngờ thì hỏi tổ trưởng hoặc công an phường trước. Hãy dặn đi dặn lại những điều này với cha mẹ lớn tuổi.
Camera và nhóm nhắn tin khu phố: dùng đúng mới có ích
Nhiều hẻm ở Bình Lợi Trung đã có camera, do từng nhà lắp hoặc các hộ góp tiền lắp chung ở đầu hẻm. Camera giúp tìm lại xe mất, xem ai đổ rác trộm, và có tác dụng răn đe. Nhưng camera chỉ có ích khi có người xem lại được, lưu đủ ngày, hướng đúng chỗ cần. Lắp camera chĩa thẳng vào cửa sổ, sân trong nhà người khác là xâm phạm đời tư và dễ gây kiện cáo.
Nhóm nhắn tin của khu phố là kênh báo động nhanh: thấy người lạ cạy khoá, thấy cháy, thấy nước ngập dâng, một tin nhắn là cả khu biết. Để nhóm không thành nơi cãi vã, nên giữ vài nguyên tắc: chỉ đăng việc chung của khu, kiểm tra trước khi báo tin, không đăng ảnh, clip bêu riếu người bị nghi ngờ khi chưa rõ sự việc, không chia sẻ thông tin cá nhân của ai.
Khi có vụ việc thật, giữ nguyên đoạn ghi hình và báo công an phường, thay vì tự truy đuổi hay tự xử. Người dân có quyền giúp phát hiện, cung cấp thông tin; còn xử lý vi phạm là việc của cơ quan có thẩm quyền.
Nhà ống trong hẻm và nguy cơ cháy
Nhà ống ở Bình Lợi Trung có những đặc điểm làm cho cháy trở nên rất nguy hiểm: mặt tiền hẹp, chỉ một lối ra ở tầng trệt; tầng trệt thường là nơi để xe máy, có khi là nơi buôn bán chứa hàng dễ cháy; các tầng trên lắp khung sắt, "chuồng cọp" kín để chống trộm; hẻm hẹp nên xe chữa cháy lớn khó vào sâu. Khi đám cháy bắt đầu ở tầng trệt, khói đen theo cầu thang lên trên rất nhanh, người ở tầng trên bị kẹt giữa khói và khung sắt.
Nguồn cháy hay gặp là chập điện ở ổ cắm, dây điện cũ, sạc xe điện và pin qua đêm ở tầng trệt, bếp gas, nhang đèn trên bàn thờ. Mùa nắng nóng, tải điện cao vì máy lạnh, quạt chạy liên tục càng làm dây cũ dễ quá tải.
Luật về phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ đặt trách nhiệm phòng cháy lên cả chủ hộ gia đình, không chỉ cơ sở kinh doanh. Không cần học thuộc văn bản, nhưng mỗi nhà nên biết những việc tối thiểu ở phần dưới, và kiểm tra lại mỗi khi sửa nhà, thay đổi cách dùng tầng trệt.
Khi bị mất trộm hay bị lừa: làm gì trong giờ đầu
Phát hiện mất xe, mất đồ trong nhà, điều đầu tiên là giữ nguyên hiện trường, không dọn dẹp, không sờ vào ổ khoá bị phá, rồi báo công an phường. Song song đó, hỏi ngay các nhà quanh hẻm có camera để xin trích đoạn ghi hình trước khi bị ghi đè, vì nhiều đầu ghi chỉ lưu vài ngày. Ghi lại thời gian, đặc điểm tài sản, biển số xe, số khung số máy nếu có, vì đây là những thông tin cơ quan chức năng cần.
Nếu lỡ chuyển tiền hoặc lộ mã xác thực cho kẻ lừa đảo, hãy gọi ngay tổng đài của ngân hàng để yêu cầu khoá tài khoản, khoá thẻ, rồi trình báo công an kèm toàn bộ tin nhắn, lịch sử cuộc gọi, biên lai chuyển khoản. Giờ đầu tiên rất quan trọng, càng báo sớm càng có cơ hội ngăn dòng tiền đi tiếp. Đừng tin những người tự xưng có thể "lấy lại tiền giúp" nếu trả phí trước, vì đó thường là lần lừa thứ hai.
Sau sự việc, chia sẻ kinh nghiệm trong nhóm khu phố, không nêu thông tin riêng của người bị hại, để hàng xóm cảnh giác với cùng một chiêu. Một con hẻm từng bị trộm thường trở nên an toàn hơn sau đó, chính vì mọi người bắt đầu để ý nhau nhiều hơn.
Chuẩn bị của mỗi nhà và việc làm khi hẻm có cháy
Chuẩn bị trước quyết định phần lớn khả năng thoát nạn. Một danh sách gọn để mỗi gia đình tự kiểm:
- Có lối thoát thứ hai: mở một ô cửa trên khung sắt, chuồng cọp ở tầng trên, khoá được từ trong và cả nhà biết chìa để đâu; hoặc lối lên sân thượng thông sang nhà bên.
- Trang bị bình chữa cháy loại phù hợp cho hộ gia đình, đặt ở chỗ dễ lấy gần bếp và tầng trệt; học cách dùng một lần cho cả nhà.
- Không sạc xe điện, pin qua đêm không người trông, không sạc ngay lối ra duy nhất của nhà.
- Kiểm tra điện: thay dây cũ, không cắm nhiều thiết bị công suất lớn vào một ổ, lắp cầu dao chống giật, ngắt điện khi đi vắng lâu.
- Khi phát hiện cháy: hô to báo cả nhà và hàng xóm, gọi ngay số khẩn cấp chữa cháy, ngắt điện nếu an toàn; đám cháy nhỏ mới dập bằng bình.
- Khi khói đã nhiều: cúi thấp, che mũi miệng bằng khăn ướt, thoát theo lối đã chuẩn bị; không quay lại lấy tài sản, không đi thang lên cao nếu còn lối xuống.
- Hàng xóm: dắt xe, dọn đồ chắn hẻm để mở đường cho lực lượng chữa cháy; chỉ đường cho xe cứu hoả từ đầu hẻm; không đứng chen xem.
Nhiều khu phố tổ chức diễn tập thoát nạn, hướng dẫn dùng bình chữa cháy cho người dân. Nếu khu mình có buổi như vậy, hãy đưa cả nhà đi, nhất là người lớn tuổi và trẻ lớn. Vài giờ học có thể quyết định vài phút sống còn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tháo bỏ khung sắt, chuồng cọp ở nhà ống để dễ thoát hiểm không?
Không nhất thiết tháo hết, vì khung sắt vẫn có tác dụng chống trộm. Cách cân bằng là mở một ô cửa thoát hiểm đủ người chui qua, có khoá mở nhanh từ bên trong, chìa để cố định gần đó, và cả nhà đều biết. Khi sửa nhà, nên hỏi người có chuyên môn về phòng cháy để chọn vị trí hợp lý.
Hẻm muốn góp tiền lắp camera chung thì nên làm thế nào?
Nên họp các hộ trong hẻm, thống nhất số camera, vị trí lắp hướng vào lối đi chung, người giữ đầu ghi và mật khẩu, cách xem lại khi có việc. Ghi lại khoản góp, chi tiêu rõ ràng. Báo tổ trưởng tổ dân phố để phối hợp, và tránh để camera thu vào bên trong nhà dân.
Thấy người lạ lảng vảng trong hẻm vào ban đêm thì nên làm gì?
Không nên tự đối đầu. Quan sát từ trong nhà, ghi nhớ đặc điểm, báo hàng xóm qua nhóm nhắn tin và báo công an phường hoặc lực lượng bảo vệ an ninh ở cơ sở nếu thấy dấu hiệu bất thường. Bật đèn trước cửa cũng đủ khiến nhiều kẻ gian bỏ đi.
Người già ở nhà một mình ban ngày nên được dặn những gì?
Không mở cửa cho người lạ dù họ xưng là ai, không ký giấy, không đưa tiền cho người tới thu; nghe điện thoại lạ đòi chuyển tiền thì cúp máy và gọi con cháu. Nhờ một nhà hàng xóm tin cậy ghé qua hoặc gọi hỏi thăm trong ngày, và để số con cháu dán ở chỗ dễ thấy.
Sạc xe điện ở nhà ống thế nào cho an toàn?
Sạc ở nơi thoáng, có người trông, xa lối thoát duy nhất và xa vật dễ cháy; dùng bộ sạc đúng loại của xe, không sạc qua đêm, rút sạc khi pin đầy. Pin phồng, nóng bất thường, có mùi lạ thì ngưng dùng và mang đi kiểm tra ở nơi bảo hành.
Khu trọ đông người nên có những gì để phòng cháy?
Theo nguyên tắc chung, khu trọ cần có lối thoát nạn thông thoáng, bình chữa cháy ở hành lang, hệ thống điện an toàn, chỗ để và sạc xe riêng, nội quy về nấu ăn và sạc pin. Người thuê nên hỏi chủ nhà về những điểm này trước khi ký hợp đồng và báo ngay khi thấy lối thoát bị chắn.