Phần lớn thời gian người ở phường Bình Lợi Trung ngồi trên xe không phải ở đường lớn mà ở trong hẻm: đoạn từ cửa nhà ra tới Nơ Trang Long, Bình Lợi, Nguyễn Xí hay Phạm Văn Đồng. Hẻm là đường đi chung nhưng cũng là sân chơi của trẻ con, là chỗ người già ngồi hóng mát, là nơi bán hàng, phơi đồ, dựng xe. Chạy xe ở đây cần một kiểu kỹ năng khác hẳn chạy ngoài đường lớn.
Bài này gom lại những luật bất thành văn mà người ở lâu trong phường vẫn dạy nhau: tốc độ bao nhiêu là vừa, qua khúc cua mù thế nào, tránh nhau ở hẻm chỉ vừa một xe ra sao, giao hàng và chở đồ vào hẻm, ô tô vào hẻm, và giữ yên cho xóm vào sáng sớm, tối khuya. Đây không phải văn bản quy định mà là kinh nghiệm sống chung, áp dụng song song với luật giao thông hiện hành.
Hẻm ở Bình Lợi Trung trông như thế nào
Mạng hẻm của phường hình thành qua nhiều chục năm, khi đất vườn ven sông dần được chia thành những lô nhà ống. Kết quả là những con hẻm có độ rộng rất khác nhau: hẻm chính rộng đủ cho ô tô nhỏ đi vào, hẻm nhánh chỉ vừa hai xe máy tránh nhau, và những ngách sâu chỉ vừa một xe máy. Nhiều hẻm ngoằn ngoèo, có khúc cua gấp, có đoạn thông sang hẻm khác, có đoạn là hẻm cụt.
Người mới chuyển đến thường bối rối với cách đánh số nhà hẻm và những hẻm trông giống hệt nhau. Mục phố hẻm và con người của trang đã có bài riêng về cách đọc địa chỉ có dấu xẹt. Ở đây chỉ cần nhớ: với người chạy xe, mỗi hẻm có tính cách riêng, chỗ nào hay có trẻ con chơi, chỗ nào có quán cà phê đông người, chỗ nào có khúc cua khuất, và người ở lâu thuộc những điều đó như thuộc nhà mình.
Hẻm cũng thay đổi theo giờ. Buổi sáng là giờ đi làm, đi học, xe ra liên tục; trưa là lúc yên ắng; chiều tối là giờ trẻ con chơi, người lớn ngồi trước cửa, xe giao hàng ra vào nhiều nhất. Chạy xe vào hẻm vào giờ nào thì cần chú ý những gì ở giờ đó.
Tốc độ và khúc cua mù
Chậm như đi bộ nhanh. Trong hẻm, tốc độ hợp lý thường chỉ nhỉnh hơn tốc độ một người đi bộ nhanh, đủ để dừng lại ngay khi có đứa trẻ chạy ra hay một cánh cửa mở bất ngờ. Ra đường lớn rồi mới tăng tốc, không phải ngay từ cửa nhà.
Khúc cua mù là chỗ nguy hiểm nhất. Ở những khúc cua gấp bị tường nhà che khuất, hãy giảm tốc gần như dừng, đi sát bên phải của mình và sẵn sàng phanh. Một tiếng còi ngắn, nhẹ trước khúc cua có thể giúp người phía bên kia biết có xe, nhưng không thay thế được việc đi chậm.
Gương cầu lồi rất có ích. Một số khúc cua trong hẻm có gắn gương cầu lồi do cư dân tự lắp hoặc khu phố lắp. Nếu hẻm bạn có khúc cua khuất mà chưa có, đề xuất với tổ dân phố là cách đơn giản để giảm va chạm.
Cẩn thận khi ra khỏi hẻm. Đầu hẻm đổ ra đường lớn là nơi xảy ra nhiều va chạm nhất: xe trong hẻm lao ra, xe ngoài đường chạy nhanh và không thấy trước. Dừng hẳn, nhìn cả hai phía, chỉ ra khi chắc chắn an toàn. Ở đầu hẻm đổ ra đường song hành của Phạm Văn Đồng, nhớ rằng xe trên song hành đang đi theo một chiều nhất định.
Tránh nhau ở hẻm chỉ vừa một xe
Ở những ngách chỉ vừa một xe máy, chuyện hai xe gặp nhau giữa đường là chuyện hằng ngày. Quy ước ngầm của nhiều xóm là xe đi vào nhường xe đi ra, xe không chở gì nhường xe chở hàng, người trẻ nhường người lớn tuổi. Nhưng quan trọng hơn mọi quy ước là thái độ: dừng lại, ra hiệu, cảm ơn khi được nhường. Một cái gật đầu hay câu cảm ơn giữ cho quan hệ hàng xóm tốt đẹp hơn mọi tranh luận ai đúng ai sai.
Khi một bên phải lùi, chọn người ở gần chỗ rộng hơn. Lùi xe máy trong hẻm hẹp cần quan sát phía sau, nhất là khi có trẻ con hoặc đồ đạc trước cửa nhà. Nếu bạn chở đồ cồng kềnh hay chở người già, trẻ nhỏ, cứ nói rõ để người kia hiểu và nhường.
Với xe đẩy bán hàng, xe ba gác, xe chở nước, những phương tiện khó lùi, cách tốt nhất là dừng xe máy lại ở chỗ có thể né rồi đợi họ đi qua. Người buôn bán trong hẻm là một phần của đời sống xóm, và họ cũng là người hàng xóm của ai đó.
Giao hàng và chở đồ vào hẻm
Từ khi mua sắm trực tuyến phổ biến, xe giao hàng ra vào hẻm nhiều hơn bao giờ hết. Người giao hàng thường vội vì đơn nối đơn, nhưng trong hẻm vẫn cần đi chậm, dừng xe gọn sát một bên, không chặn lối đi chung trong lúc gọi điện chờ khách. Người nhận hàng nên ra lấy nhanh, hoặc ghi rõ địa chỉ kèm mô tả đường vào để người giao không phải chạy vòng tìm.
Khi chở đồ lớn như tủ lạnh, máy giặt, nệm, vật liệu xây dựng vào hẻm, nên báo trước cho hàng xóm gần nhà, chọn giờ ít người qua lại, và chuẩn bị chỗ đặt đồ tạm sao cho không chắn lối. Xe tải lớn thường không vào được hẻm nhỏ; đồ cần được chuyển sang xe nhỏ hơn hoặc khiêng tay từ đầu hẻm, nên tính trước thời gian và nhân lực.
Nhà đang sửa chữa, xây dựng cần đặc biệt chú ý: vật liệu đổ trước cửa, xe chở vật liệu ra vào, bụi và tiếng ồn ảnh hưởng cả xóm. Theo quy định về xây dựng và trật tự đô thị hiện hành, việc tập kết vật liệu trên lối đi chung cần bảo đảm an toàn và không cản trở. Báo trước cho hàng xóm và dọn dẹp mỗi cuối ngày giúp tránh mâu thuẫn.
Ô tô trong hẻm: vào được chưa chắc nên vào
Những hẻm chính rộng của phường cho phép ô tô nhỏ đi vào, và ngày càng nhiều gia đình có ô tô. Nhưng vào được không có nghĩa là nên vào mọi lúc. Ô tô chạy trong hẻm chiếm gần hết bề ngang, xe máy và người đi bộ phải dạt sát vào tường. Vào giờ cao điểm đi học, đi làm hay khi trẻ con đang chơi, một chiếc ô tô vào hẻm có thể gây ách tắc và nguy hiểm.
Nếu bạn lái ô tô vào hẻm, đi rất chậm, gập gương nếu cần, quan sát cửa nhà hai bên vì người có thể bước ra bất ngờ. Tránh vào hẻm cụt hay hẻm có khúc cua quá gắt nếu không chắc quay đầu được. Lùi ô tô dài trong hẻm là việc vừa khó vừa phiền cho cả xóm.
Với xe công nghệ hay taxi đến đón, hẹn ở đầu hẻm hoặc trên đường chính gần nhất thường nhanh và tiện hơn cho cả hai bên. Với người già, người bệnh cần đón tận cửa, báo trước cho tài xế về độ rộng hẻm để họ tính đường, hoặc dùng xe nhỏ phù hợp.
Trẻ con, người già và nhịp sống trước cửa nhà
Trong hẻm, trẻ con chơi đá banh, chạy xe đạp, nhảy dây trước cửa nhà là cảnh quen thuộc mỗi chiều. Người chạy xe cần coi mọi đứa trẻ là có thể chạy ra bất ngờ, giảm tốc khi thấy trẻ ở gần. Ngược lại, phụ huynh nên dạy con chơi sát một bên, nhìn trước khi chạy băng qua hẻm, và không chơi ở khúc cua hay đầu hẻm nơi xe từ đường lớn rẽ vào.
Người già ngồi trước cửa, đi bộ chậm trong hẻm cũng cần được tôn trọng. Không bấm còi liên tục giục người già tránh đường; đi chậm lại phía sau, đợi chỗ rộng mới vượt và vượt từ từ. Với những người dùng xe lăn hay khung tập đi, hãy dừng hẳn để họ đi qua.
Mỗi xóm có nhịp riêng: nhà này bày bàn bán cà phê sáng, nhà kia phơi đồ, nhà nọ để chậu cây. Chạy xe trong hẻm là đi qua không gian sống của người khác. Một chút để ý, như không quẹt vào chậu cây, không làm văng nước vào đồ phơi ngày mưa, là cách người ở lâu trong phường vẫn giữ cho xóm dễ chịu.
Học sinh đạp xe, chạy xe điện trong hẻm
Nhiều học sinh trong phường tự đạp xe hoặc chạy xe đạp điện đi học, bắt đầu hành trình từ chính con hẻm nhà mình. Với các em, hẻm là nơi tập làm quen với việc tự đi đường trước khi ra trục lớn đông đúc. Cha mẹ nên đi cùng con vài lần, chỉ cho con những khúc cua cần giảm tốc, những đầu hẻm phải dừng hẳn để nhìn, và đoạn đường ra trường ít xe nhất.
Xe đạp điện, xe máy điện chạy gần như không có tiếng động, nên người đi bộ, người già trong hẻm thường không nghe thấy xe tới từ phía sau. Dặn con đi chậm, bấm chuông hoặc còi nhẹ khi cần báo, và không chở bạn quá số người cho phép. Với học sinh chưa đủ tuổi điều khiển loại xe có yêu cầu bằng lái, cha mẹ cần tìm hiểu quy định hiện hành về độ tuổi và loại xe được phép trước khi mua xe cho con.
Đội mũ bảo hiểm ngay cả khi chỉ đi trong hẻm là thói quen nên tập từ nhỏ. Nhiều va chạm nhẹ trong hẻm vẫn có thể gây chấn thương đầu khi trẻ ngã xuống nền bê tông hay va vào bậc thềm nhà.
Giữ yên cho xóm: sáng sớm và tối khuya
Tiếng xe trong hẻm vang hơn ngoài đường lớn vì hai bên là tường nhà sát nhau. Vài thói quen nhỏ giúp người đi sớm về khuya không làm phiền hàng xóm:
- Tắt máy, dắt xe vài mét cuối khi về nhà lúc khuya, nhất là ở hẻm nhỏ.
- Không rồ ga, không nổ máy chờ lâu trước cửa nhà vào sáng sớm.
- Hạn chế bấm còi trong hẻm, chỉ dùng khi thật cần để cảnh báo nguy hiểm.
- Không độ ống xả gây tiếng ồn lớn, vừa phiền xóm vừa có thể vi phạm quy định.
- Nói chuyện nhỏ khi tụ tập trước cửa, đặc biệt khi tiễn khách về muộn.
- Nhắc người thuê trọ trong nhà mình về giờ giấc và tiếng ồn, vì khu trọ đông người về khuya thường là nguồn phàn nàn.
Những thói quen này không có trong luật giao thông nhưng là phần quan trọng của việc sống chung trong phường đông dân. Người mới chuyển đến làm quen với chúng sớm sẽ được hàng xóm quý hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Chạy xe trong hẻm bao nhiêu là an toàn?
Không có một con số chung cho mọi hẻm. Nguyên tắc là chạy đủ chậm để dừng ngay khi có người, trẻ em hay xe khác xuất hiện bất ngờ, nhất là ở khúc cua mù và đầu hẻm. Biển báo tốc độ nếu có trong khu dân cư cần được tuân thủ theo quy định hiện hành.
Hai xe máy gặp nhau ở hẻm hẹp thì ai nhường?
Quy ước ngầm của nhiều xóm là xe đi vào nhường xe đi ra, xe trống nhường xe chở hàng, người trẻ nhường người lớn tuổi, và bên gần chỗ rộng lùi lại. Quan trọng nhất là giữ thái độ hoà nhã, ra hiệu rõ ràng và cảm ơn khi được nhường.
Ô tô có nên vào hẻm nhỏ để đón người không?
Chỉ nên vào nếu hẻm đủ rộng, có chỗ quay đầu và không phải giờ đông người. Thường thì hẹn ở đầu hẻm hoặc trên đường chính gần nhất sẽ nhanh và tiện hơn. Với người già, người bệnh, báo trước cho tài xế về độ rộng hẻm để chọn loại xe phù hợp.
Nhà sửa chữa cần chở vật liệu vào hẻm thì làm sao cho đúng?
Báo trước cho hàng xóm, chọn giờ ít người qua lại, tập kết vật liệu gọn và không chắn lối đi chung, dọn dẹp mỗi cuối ngày. Việc sử dụng lối đi chung khi xây sửa cần theo quy định về xây dựng và trật tự đô thị hiện hành, nên hỏi tổ dân phố hoặc phường khi chưa rõ.
Hẻm có khúc cua khuất hay xảy ra va chạm thì đề xuất gì?
Có thể đề xuất với tổ dân phố hoặc khu phố lắp gương cầu lồi, vẽ vạch nhắc giảm tốc, hoặc bố trí lại chỗ để xe, chậu cây che khuất tầm nhìn. Những thay đổi nhỏ này thường do cư dân cùng thống nhất và đóng góp, cần làm theo hướng dẫn của địa phương.
Xe giao hàng vào hẻm hay chặn lối thì nên góp ý thế nào?
Góp ý nhẹ nhàng với người giao hàng, và với người nhận hàng là hàng xóm, để họ ra lấy nhanh hoặc ghi rõ đường vào. Nếu tình trạng lặp lại gây cản trở nghiêm trọng, phản ánh với tổ dân phố để có cách nhắc chung, tránh cãi vã trực tiếp.