Ở phường Bình Lợi Trung, xe buýt chạy trên các trục lớn bao quanh khu dân cư như Phạm Văn Đồng, Nơ Trang Long, Lê Quang Định, còn bên trong là mạng hẻm mà xe buýt không vào được. Vì vậy một chuyến buýt của người trong phường gần như luôn gồm ba chặng: đi bộ hoặc được đưa ra trạm, ngồi xe, rồi đi bộ từ trạm tới nơi cần đến. Người đi buýt giỏi là người tính được cả ba chặng đó, chứ không chỉ biết số tuyến.
Bài này không liệt kê số tuyến, lộ trình hay giá vé, vì thành phố điều chỉnh mạng lưới buýt khá thường xuyên, nhất là từ khi tuyến metro số 1 chạy và các tuyến gom khách cho nhà ga được mở thêm. Thay vào đó là cách tra cho đúng, cách chọn trạm, cách trả vé, và những kinh nghiệm cho từng kiểu người đi: sinh viên, người đi làm, học sinh, người lớn tuổi.
Ai trong phường thật sự đi buýt
Nhìn vào những người đứng chờ ở các trạm quanh phường, có thể thấy vài nhóm rõ rệt. Đông nhất là sinh viên: khu đường Đặng Thùy Trâm có cơ sở lớn của Trường Đại học Văn Lang, và nhiều bạn ở trọ trong các hẻm quanh Nơ Trang Long, Nguyễn Xí, Bình Lợi chọn xe buýt vì chưa có xe máy hoặc không muốn lo chuyện gửi xe. Nhóm thứ hai là người lớn tuổi đi khám bệnh, đi chợ xa, đi thăm con cháu ở quận khác cũ. Nhóm thứ ba là học sinh cấp hai, cấp ba đi học ở trường không nằm sát nhà.
Người đi làm văn phòng dùng buýt ít hơn, nhưng đang tăng dần, chủ yếu theo kiểu ghép chặng: đi buýt hoặc xe máy tới ga metro rồi đi tàu vào trung tâm. Còn những người buôn bán, giao hàng, làm thợ thì gần như không đi buýt, vì công việc cần chở đồ và đi nhiều điểm trong ngày.
Hiểu ai đang đi buýt giúp bạn đoán được lúc nào xe đông. Giờ vào học buổi sáng và giờ tan học buổi chiều, các trạm gần khu trường đại học có thể đông hơn hẳn so với giờ đi làm của người lớn. Buổi trưa và đầu giờ chiều thường là lúc xe thưa khách nhất, hợp cho người lớn tuổi đi khám hay đi việc riêng.
Tra tuyến cho đúng trước khi ra trạm
Sai lầm phổ biến nhất của người mới đi buýt là nhớ một số tuyến từ vài năm trước, hoặc nghe người quen chỉ, rồi ra trạm đứng chờ một tuyến đã đổi lộ trình hay đã ngưng. Một quy trình tra đơn giản tránh được chuyện đó:
- Mở ứng dụng tra cứu xe buýt của thành phố hoặc một ứng dụng bản đồ có chế độ phương tiện công cộng, nhập điểm đi là địa chỉ nhà trong hẻm, điểm đến là địa chỉ cụ thể chứ không chỉ tên khu vực.
- Xem các phương án ứng dụng gợi ý, chú ý tổng thời gian đi bộ. Một phương án có ít lần đổi xe nhưng bắt bạn đi bộ xa dưới nắng chưa chắc đã tốt hơn phương án đổi xe một lần ở trạm có mái che.
- Ghi nhớ tên trạm lên, trạm xuống và trạm đổi xe nếu có. Tên trạm thường đặt theo số nhà, tên cơ quan hay giao lộ gần đó, nên nhìn bản đồ để biết trạm nằm bên nào của đường.
- Kiểm tra giờ chạy của chuyến đầu và chuyến cuối nếu bạn đi sớm hoặc về muộn. Những tuyến ít chuyến thì giờ chuyến cuối quyết định bạn có về được bằng buýt hay không.
- Trước khi ra khỏi nhà vài phút, mở lại ứng dụng xem vị trí xe đang chạy và thời gian dự kiến tới trạm, để không phải đứng chờ lâu.
Nếu ứng dụng và biển ở trạm thông tin khác nhau, ưu tiên thông báo mới nhất của đơn vị quản lý vận tải hành khách công cộng của thành phố và hỏi trực tiếp nhân viên trên xe.
Chọn trạm: đúng bên đường và có lối đi bộ an toàn
Với người ở trong hẻm, chọn trạm quan trọng không kém chọn tuyến. Trên các trục có dải phân cách như Phạm Văn Đồng, trạm của hai chiều nằm ở hai bên đường, và việc sang đường có thể mất nhiều thời gian hơn bạn nghĩ. Hãy xác định trạm của chiều mình cần đi nằm ở phía nào, rồi tính đường đi bộ từ hẻm ra trạm sao cho phải băng qua ít làn xe nhất, tốt nhất là qua ở nút có đèn tín hiệu hoặc cầu vượt dành cho người đi bộ nếu có.
Trên những con đường nhỏ hơn như Nơ Trang Long hay Lê Quang Định, vỉa hè hẹp và thường có xe máy đỗ, hàng quán bày ra. Đi bộ ra trạm ở những đoạn này cần chú ý xe từ các hẻm lao ra và xe máy leo lên vỉa hè lúc kẹt. Người lớn tuổi nên đi chậm, mang theo dù hoặc nón, và không đứng chờ sát mép đường.
Một mẹo nhỏ của người đi buýt lâu năm là chọn trạm có mái che hoặc có bóng cây, và có quán nước hoặc cửa hàng gần đó, phòng khi phải chờ lâu hay gặp mưa. Đi thêm vài chục mét để tới một trạm như vậy thường đáng hơn đứng ở một cột trạm trơ trọi giữa nắng.
Buổi tối, ưu tiên trạm sáng đèn, có người qua lại, và đường đi bộ từ trạm về hẻm không phải băng qua đoạn tối vắng. Với các bạn sinh viên nữ hay người về muộn sau ca làm, nên chia sẻ vị trí với bạn cùng phòng hoặc người nhà trong lúc đi bộ từ trạm về, và tránh vừa đi vừa cầm điện thoại giơ cao ở lề đường, vì giật điện thoại từ xe máy vẫn là chuyện có thể gặp ở bất cứ khu đông nào của thành phố.
Trả vé và những điều cần mang theo
Tiền lẻ vẫn hữu ích. Dù hình thức thanh toán đang thay đổi, mang theo ít tiền lẻ vẫn giúp bạn không bị kẹt nếu thiết bị trên xe không nhận cách trả bạn định dùng. Đưa tiền vừa đủ giúp nhân viên trên xe đỡ phải thối lại khi xe đông.
Thanh toán không tiền mặt. Thành phố đã đưa thẻ và hình thức thanh toán điện tử vào nhiều tuyến buýt, cũng như vào metro. Tuyến nào nhận loại thẻ hay ứng dụng nào thì cần xem thông báo trên xe hoặc trong ứng dụng tra cứu, vì việc triển khai không đồng loạt ở mọi tuyến cùng lúc.
Vé tháng cho người đi đều. Sinh viên, học sinh và người đi làm đi buýt mỗi ngày nên tìm hiểu vé tháng hoặc thẻ ưu đãi theo quy định hiện hành. Hồ sơ, nơi làm và mức ưu đãi có thể thay đổi, nên hỏi ở điểm bán vé chính thức hoặc tra thông báo của thành phố thay vì nghe truyền miệng.
Đối tượng được miễn, giảm. Người cao tuổi, người khuyết tật và một số đối tượng khác được hưởng chính sách miễn hoặc giảm giá vé theo quy định. Khi đi, mang theo giấy tờ tuỳ thân hoặc thẻ chứng nhận để xuất trình nếu được hỏi.
Đồ cần có trong túi. Điện thoại đủ pin để xem vị trí xe, nước uống, khẩu trang cho những đoạn khói bụi, áo mưa mỏng trong mùa mưa. Với chuyến đi khám bệnh, để sẵn giấy tờ khám chữa bệnh trong một túi riêng để không phải lục tìm trên xe.
Đi buýt cùng học sinh và người lớn tuổi
Cho con tự đi buýt đi học là một bước lớn của nhiều gia đình trong phường. Cách làm an toàn là đi cùng con vài lần đầu, chỉ cho con trạm lên xuống, chỗ đứng chờ, cách bấm chuông hoặc báo xuống, và một điểm mốc để nhận ra đã gần tới trường. Dặn con không đứng sát mép đường khi xe vào trạm, không chạy theo xe đã đóng cửa, và biết phải làm gì khi lỡ chuyến hoặc đi quá trạm: xuống ở trạm kế tiếp, gọi cho bố mẹ, chờ ở nơi đông người.
Với người lớn tuổi, điều khó nhất thường là lên xuống xe khi xe dừng chưa sát lề, và đứng vững khi xe chạy. Nên chờ xe dừng hẳn mới bước lên, bám tay vịn, xin ngồi ghế ưu tiên nếu cần. Trên nhiều xe, hành khách sẵn sàng nhường chỗ, nhưng người già đi một mình nên tránh giờ xe đông nhất.
Nếu cha mẹ lớn tuổi thường đi khám bệnh một mình bằng xe buýt, nên viết sẵn một tờ giấy ghi tuyến, trạm lên, trạm xuống, địa chỉ nhà và số điện thoại người thân, để trong ví. Khi cần hỏi đường, tờ giấy giúp người khác hỗ trợ nhanh hơn.
Buýt gom khách cho metro và chuyện ghép chặng
Từ khi tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên vận hành, thành phố mở thêm các tuyến buýt gom khách đưa người từ khu dân cư ra nhà ga, trong đó có những tuyến chạy qua khu vực Bình Thạnh cũ. Với người Bình Lợi Trung làm việc ở trung tâm hoặc ở phía Thủ Đức, kiểu đi kết hợp buýt và tàu đáng thử, vì tàu không bị kẹt xe và thời gian đi tàu dự đoán được.
Điểm cần tính kỹ là chỗ đổi phương tiện. Hỏi xem trạm buýt gần ga nằm ở đâu so với lối lên nhà ga, đi bộ mất bao lâu, có mái che không. Một chuyến ghép chặng chỉ dễ chịu khi mỗi lần đổi xe không phải băng qua đường lớn hay đi bộ xa dưới nắng.
Thử vào một ngày không vội, như cuối tuần hoặc một buổi nghỉ phép, để quen đường, quen cách trả vé và biết mỗi chặng mất bao lâu. Khi đã quen, bạn sẽ biết hôm nào nên đi buýt và tàu, hôm nào nên chạy xe máy, thay vì chỉ đi theo thói quen.
Khi trời mưa, ngập hoặc xe trễ
Mùa mưa là lúc xe buýt dễ trễ nhất: đường kẹt, một số đoạn ngập khiến xe phải đi chậm hoặc đổi hướng tạm thời. Trong những ngày này, ứng dụng xem vị trí xe trở nên rất hữu ích, giúp bạn quyết định đứng chờ hay đổi sang phương tiện khác. Nếu xe trễ quá lâu mà bạn có hẹn quan trọng, gọi xe công nghệ hoặc nhờ người nhà đưa đi là phương án dự phòng hợp lý.
Khi chờ buýt lúc trời mưa, đứng dưới mái che của trạm hoặc hiên nhà gần đó, tránh đứng dưới cây lớn khi có giông, tránh đứng sát mép đường để không bị xe tạt nước. Khi xuống xe ở đoạn đường đang ngập, quan sát kỹ chỗ đặt chân, vì miệng cống và ổ gà bị nước che khuất.
Những ngày triều cường hoặc mưa lớn kéo dài, thành phố có thể điều chỉnh lộ trình một số tuyến. Theo dõi thông báo trên ứng dụng hoặc trên trang thông tin chính thức của ngành giao thông thành phố trước khi đi, nhất là khi bạn cần đi qua những khu thấp gần sông, rạch.
Câu hỏi thường gặp
Có tuyến buýt nào chạy vào trong hẻm ở Bình Lợi Trung không?
Không có tuyến buýt cỡ lớn nào chạy vào hẻm, vì hẻm trong phường hẹp và quanh co. Xe buýt chạy trên các trục lớn bao quanh khu dân cư. Người trong hẻm cần đi bộ hoặc được đưa ra trạm gần nhất; dùng ứng dụng bản đồ để tìm trạm có đường đi bộ ngắn và an toàn.
Làm sao biết một tuyến buýt còn chạy hay đã đổi lộ trình?
Tra trên ứng dụng tra cứu xe buýt của thành phố hoặc ứng dụng bản đồ có dữ liệu cập nhật, và xem thông báo của đơn vị quản lý vận tải công cộng thành phố. Thông tin trên các trang cá nhân hay nhóm mạng xã hội có thể đã cũ, chỉ nên dùng để tham khảo.
Sinh viên ở trọ quanh Đặng Thùy Trâm có nên đi buýt thay xe máy không?
Nếu nơi học và nơi làm thêm nằm gần các trục có buýt, đi buýt giúp tiết kiệm chi phí xăng, gửi xe, sửa xe và đỡ mệt khi kẹt xe. Nếu phải đi nhiều điểm trong ngày hoặc làm ca khuya, xe máy vẫn tiện hơn. Nhiều bạn kết hợp: đi buýt ngày thường, dùng xe công nghệ khi cần gấp.
Người lớn tuổi đi buýt có được ưu đãi không?
Người cao tuổi thuộc diện được miễn hoặc giảm giá vé theo chính sách của thành phố. Điều kiện và cách áp dụng có thể thay đổi, nên hỏi nhân viên trên xe hoặc tra thông báo chính thức, và luôn mang theo giấy tờ tuỳ thân để xuất trình khi được yêu cầu.
Có thể mang xe đạp hay đồ cồng kềnh lên xe buýt không?
Quy định về hành lý trên xe buýt thường hạn chế đồ cồng kềnh, đồ có mùi, đồ dễ cháy nổ. Xe đạp thường không được mang lên xe buýt thông thường. Nếu cần chở đồ lớn, nên dùng dịch vụ giao hàng hoặc xe công nghệ loại phù hợp thay vì cố mang lên buýt.
Đi buýt kết hợp metro từ Bình Lợi Trung có phức tạp không?
Không phức tạp nếu bạn tra trước trạm buýt gần ga, cách trả vé ở mỗi chặng và thời gian đi bộ giữa trạm và ga. Nên thử một lần vào ngày không vội để quen đường. Sau vài lần, việc ghép chặng sẽ trở thành thói quen như chạy xe máy.