Một phường nhà ống dày đặc như Bình Lợi Trung tạo ra nhu cầu sửa chữa và dịch vụ gần như không bao giờ hết: ống nước rò, điện chập, mái dột mùa mưa, xe máy hỏng giữa đường, quần áo cần giặt ủi, sửa lai. Đó là đất sống của thợ điện nước, thợ sửa xe, thợ chống thấm, thợ sửa máy lạnh, máy giặt, tiệm giặt ủi, tiệm may sửa, thợ khóa, thợ sơn nước. Nhiều người làm một mình hoặc theo nhóm nhỏ, nhận việc qua khách quen trong xóm.
Bài này dành cho người đang hoặc định làm nghề dịch vụ trong phường: nhu cầu đi theo mùa thế nào, nhận việc ra sao, báo giá minh bạch để giữ khách, an toàn lao động khi làm trong nhà ống, và vài điều về giấy tờ. Người dân cần thuê thợ cũng có thể đọc để biết nên hỏi gì.
Vì sao phường nhà ống nuôi được nhiều thợ
Phần lớn nhà ở trong Phường 11, 13 và phần Phường 5 cũ là nhà ống xây qua nhiều thời kỳ, nhiều căn đã vài chục năm tuổi, sửa đi sửa lại nhiều lần. Đường điện chắp nối, ống nước cũ, mái tôn, sân thượng thấm dột là chuyện thường. Thêm vào đó là các tòa chung cư cũ và mới, các dãy phòng trọ cho sinh viên, người đi làm. Mật độ ở cao đồng nghĩa với mật độ hỏng hóc cao, và người dân cần thợ đến nhanh, ở gần.
Đặc điểm của khách trong phường là thích thợ quen. Một thợ điện nước làm tốt một lần cho một nhà trong hẻm sẽ được giới thiệu cho cả xóm; làm ẩu một lần thì cũng cả xóm biết. Uy tín lan truyền qua hàng xóm, nhóm cư dân chung cư, tổ dân phố, nhanh hơn bất kỳ quảng cáo nào. Vì vậy, nghề thợ ở đây là nghề sống bằng tiếng, và một cuộc gọi đến đúng giờ đáng giá hơn mọi lời chào mời.
Bên cạnh nhu cầu sửa chữa là dịch vụ đời sống: giặt ủi cho người đi làm không có thời gian, may sửa quần áo, sửa giày dép, cắt tóc, sửa đồng hồ, điện thoại. Các tiệm này nằm rải rác trong hẻm và trên các trục Nơ Trang Long, Phan Văn Trị, Bình Lợi, Lê Quang Định, có khách quen đều đặn quanh năm. Sinh viên và người đi làm thuê trọ là nhóm khách lớn của tiệm giặt ủi, vì phòng trọ hiếm khi có chỗ phơi đồ đủ nắng trong mùa mưa.
Nhu cầu đi theo mùa
Đầu mùa mưa. Khoảng tháng 5, tháng 6, những cơn mưa đầu mùa làm lộ ra các chỗ thấm dột, ống thoát nước nghẹt, máng xối bể. Thợ chống thấm, thợ sửa mái, thợ thông cống có nhiều việc nhất trong giai đoạn này.
Giữa và cuối mùa mưa, triều cường. Các đợt mưa lớn trùng triều cường làm nước vào nhà ở những hẻm thấp, gây hỏng ổ điện, motor bơm, đồ gia dụng; xe máy chết máy vì lội nước. Thợ điện, thợ sửa xe, thợ sửa đồ điện có nhiều việc gấp.
Mùa nắng nóng. Từ khoảng tháng 3 tới tháng 5, máy lạnh, quạt, tủ lạnh chạy liên tục nên hỏng nhiều; nhu cầu vệ sinh, nạp gas máy lạnh tăng mạnh. Thợ máy lạnh thường kín lịch giai đoạn này.
Trước Tết. Nhà nhà sơn sửa, vệ sinh, thay đèn, sửa cửa, giặt rèm, may đồ mới. Đây là mùa cao điểm của thợ sơn, tiệm giặt ủi, tiệm may.
Mùa nhập học. Sinh viên chuyển phòng trọ quanh khu Đặng Thùy Trâm, Nguyễn Xí cần lắp đặt, sửa chữa nhỏ, chuyển đồ; chủ trọ sửa sang phòng trước khi cho thuê.
Nhận việc: từ khách quen tới kênh trực tuyến
Kênh nhận việc lâu đời nhất vẫn là khách quen và giới thiệu. Thợ lâu năm trong phường thường có danh sách khách gọi trực tiếp, nhiều nhà gọi cùng một thợ suốt hàng chục năm. Người mới vào nghề có thể bắt đầu bằng việc làm phụ cho thợ quen, vừa học nghề vừa được giới thiệu khách.
Kênh thứ hai là cửa hàng, tiệm có địa điểm: tiệm sửa xe ở đầu hẻm, tiệm điện nước bán vật tư kèm nhận sửa, tiệm giặt ủi. Có chỗ cố định giúp khách tìm được, nhưng đi kèm tiền thuê mặt bằng và các nghĩa vụ của cửa hàng.
Kênh thứ ba là trực tuyến: thông tin trên bản đồ trực tuyến, nhóm cư dân trên mạng xã hội, ứng dụng kết nối thợ với khách. Kênh này giúp người mới tiếp cận khách nhanh hơn, nhưng cũng đòi hỏi đánh giá tốt từ khách; một vài đánh giá xấu có thể làm mất việc. Dù nhận việc qua kênh nào, hãy giữ lời hẹn giờ, báo trước nếu đến trễ, và để lại cách liên lạc rõ ràng sau khi làm xong.
Báo giá minh bạch: cách giữ khách lâu dài
Nỗi sợ lớn nhất của người thuê thợ là bị "hét giá" hoặc bị vẽ thêm việc. Người thợ muốn giữ khách nên làm ngược lại:
- Kiểm tra, chẩn đoán trước rồi mới báo giá; nói rõ hỏng ở đâu, vì sao, có mấy cách sửa.
- Tách tiền công và tiền vật tư; cho khách xem vật tư thay thế, trả lại linh kiện cũ nếu khách muốn.
- Báo trước nếu trong lúc làm phát hiện thêm hư hỏng, hỏi ý khách trước khi làm thêm.
- Nói rõ thời gian bảo hành phần mình sửa và giữ đúng lời; quay lại sửa miễn phí khi lỗi do mình.
- Không dọa khách để bán thêm dịch vụ không cần thiết; khách trong xóm nói chuyện với nhau, chuyện này lộ rất nhanh.
- Dọn sạch chỗ làm, che chắn đồ đạc của khách trước khi khoan, đục, sơn.
Người thuê thợ cũng nên hỏi giá trước, hỏi bảo hành, so sánh khi việc lớn, và ưu tiên thợ được hàng xóm giới thiệu. Một số thợ, tiệm đang hoạt động có thể tìm trong danh bạ doanh nghiệp của trang.
An toàn lao động khi làm trong nhà ống
Nhà ống hẹp, cao nhiều tầng, cầu thang dốc, sân thượng không lan can là môi trường làm việc nguy hiểm hơn người ta nghĩ. Thợ chống thấm, sửa mái, lắp máy lạnh phải làm trên cao, ngoài ban công, trên mái tôn; ngã cao là tai nạn nghiêm trọng nhất của nghề. Dây an toàn, thang chắc chắn, không làm trên mái khi trời mưa hoặc mái trơn, có người phụ giữ thang là những nguyên tắc tối thiểu.
Thợ điện cần ngắt nguồn trước khi làm, kiểm tra bằng dụng cụ chuyên dụng, không làm khi tay ướt hay sàn ngập nước. Sau các đợt triều cường, ổ điện, dây điện bị ngấm nước rất dễ gây giật; khuyên chủ nhà ngắt cầu dao tổng trước khi nước vào và chỉ đóng điện lại khi đã kiểm tra. Thợ máy lạnh làm việc với môi chất lạnh, cần được đào tạo đúng cách.
Thợ sửa xe tiếp xúc với xăng, dầu nhớt, khói xe; tiệm giặt ủi dùng hóa chất tẩy, bàn ủi hơi nóng. Thông gió, găng tay, khẩu trang, không trộn hóa chất tẩy rửa với nhau, để xăng dầu xa nguồn lửa là những thói quen giữ an toàn cho chính người thợ và hàng xóm.
Học nghề và vào nghề: con đường của người mới
Phần lớn thợ trong khu dân cư học nghề theo cách truyền thống: theo phụ một thợ lâu năm vài tháng tới vài năm, vừa làm vừa học, rồi ra làm riêng khi đã có tay nghề và khách quen. Cách này rẻ và thực tế, nhưng kiến thức phụ thuộc hoàn toàn vào người thầy, kể cả những thói quen làm ẩu, thiếu an toàn.
Con đường thứ hai là học ở các trường trung cấp, cao đẳng nghề, trung tâm đào tạo nghề của thành phố với các ngành điện dân dụng, điện lạnh, công nghệ ô tô, xe máy, may thời trang, sửa chữa thiết bị. Học bài bản giúp hiểu nguyên lý, an toàn lao động, đọc được sơ đồ, và có chứng chỉ khi cần nhận các công việc đòi hỏi. Người lao động thất nghiệp có đóng bảo hiểm thất nghiệp có thể được hỗ trợ học nghề theo quy định; hỏi trung tâm dịch vụ việc làm.
Dù học theo cách nào, người mới nên bắt đầu với việc nhỏ, làm chậm mà chắc, và không nhận những việc vượt khả năng như hệ thống điện của cả tòa nhà hay sửa kết cấu nhà. Một lần làm hỏng việc lớn có thể làm mất uy tín mà nhiều năm mới gây dựng lại được.
Làm nghề trong hẻm mà vẫn giữ hòa khí
Tiếng khoan, tiếng máy nén khí, mùi sơn, mùi dầu nhớt, xe khách dừng trước cửa là những thứ hàng xóm chịu ảnh hưởng khi một tiệm sửa chữa mở trong hẻm. Ở Bình Lợi Trung, nhà san sát, chung vách, chuyện va chạm vì tiếng ồn, vì lấn lối đi rất dễ xảy ra nếu chủ tiệm không để ý.
Những việc nhỏ giúp giữ hòa khí: không làm việc ồn vào giờ nghỉ trưa và sau giờ tối; không để xe chờ sửa, vật tư, phế liệu tràn ra lối đi chung; xử lý dầu nhớt, sơn thừa đúng cách thay vì đổ xuống cống; dọn sạch trước cửa mỗi ngày. Khi có công trình lớn ở nhà khách, nhắc khách báo trước cho hàng xóm.
Thợ được hàng xóm quý thì cũng được hàng xóm giới thiệu. Ở một phường mà uy tín lan qua lời truyền miệng, hòa khí với xóm là một phần của chuyện làm ăn.
Giấy tờ, thuế và bảo hiểm cho người làm nghề
Người thợ làm tự do, nhận việc theo lần, thu nhập không cố định thường thuộc nhóm hoạt động dịch vụ nhỏ lẻ. Nếu có tiệm cố định, thuê thợ phụ, doanh thu đáng kể, nên tìm hiểu đăng ký hộ kinh doanh và nghĩa vụ thuế theo quy định hiện hành; bài riêng về hộ kinh doanh trong mục này nói chi tiết. Một số nghề cần chứng chỉ hoặc điều kiện riêng, như làm việc với điện, gas, lắp đặt thiết bị áp lực; tìm hiểu để làm đúng.
Về bảo hiểm, thợ tự do không có ai đóng thay. Bảo hiểm y tế giúp giảm chi phí khi đau ốm; bảo hiểm tai nạn rất đáng cân nhắc với nghề làm trên cao, làm với điện. Bảo hiểm xã hội tự nguyện giúp có lương hưu khi về già. Người thuê thợ phụ, học việc nên thỏa thuận rõ trách nhiệm khi có tai nạn trong lúc làm việc.
Giữ lại thông tin khách, nội dung việc đã làm, vật tư đã thay, thời hạn bảo hành, dù chỉ trong một cuốn sổ. Vừa giúp quản lý công việc, vừa là bằng chứng khi có tranh chấp về chất lượng.
Câu hỏi thường gặp
Muốn làm thợ điện nước ở Bình Lợi Trung có cần chứng chỉ không?
Sửa chữa điện nước dân dụng nhỏ thường không bắt buộc chứng chỉ, nhưng hiểu biết an toàn điện là bắt buộc với chính bạn. Với công trình lớn, hệ thống điện của tòa nhà, lắp đặt thiết bị đặc thù, có thể cần chứng chỉ hoặc điều kiện riêng theo quy định. Học nghề bài bản giúp làm an toàn và được khách tin hơn.
Mở tiệm sửa xe trong hẻm cần lưu ý gì?
Cần chỗ đủ rộng để không lấn lối đi chung, chỗ thoát nước, cách xử lý dầu nhớt thải đúng quy định, và giảm tiếng ồn vào giờ nghỉ. Xăng dầu phải để xa nguồn lửa, có bình chữa cháy. Nên nói chuyện trước với hàng xóm vì tiệm sửa xe ảnh hưởng trực tiếp tới họ.
Người thuê thợ nên làm gì để không bị hét giá?
Hỏi giá trước khi làm, yêu cầu tách tiền công và vật tư, xem linh kiện thay thế, hỏi thời gian bảo hành. Với việc lớn như chống thấm, sửa mái, nên hỏi hai, ba thợ để so sánh. Ưu tiên thợ được hàng xóm giới thiệu và có địa chỉ liên lạc rõ ràng.
Sau triều cường nước vào nhà, khi nào được đóng điện lại?
Chỉ đóng điện khi nước đã rút, ổ cắm, dây điện, thiết bị đã khô và được kiểm tra. An toàn nhất là nhờ thợ điện kiểm tra trước khi đóng cầu dao tổng. Không tự cắm lại thiết bị bị ngấm nước vì có thể gây chập điện, điện giật.
Mở tiệm giặt ủi nhỏ trong hẻm có hợp không?
Phường đông người đi làm và sinh viên nên nhu cầu giặt ủi đều quanh năm. Cần tính chỗ phơi hoặc máy sấy vì mùa mưa kéo dài, nguồn nước, điện đủ tải, và cách xử lý nước thải, tiếng ồn máy giặt. Giữ đồ của khách cẩn thận và có cách đánh dấu để không thất lạc.
Thợ tự do có nên tham gia bảo hiểm tai nạn không?
Rất nên, nhất là với nghề làm trên cao, làm với điện, máy móc. Bảo hiểm tai nạn giúp chi trả khi bị thương trong lúc làm việc, điều mà thợ tự do không có ai đứng ra lo. Đọc kỹ điều kiện và các trường hợp loại trừ trước khi mua.