Ở Bình Lợi Trung, câu hỏi "bán ở mặt tiền hay trong hẻm" không có đáp án chung; nó phụ thuộc mặt hàng của bạn sống nhờ khách vãng lai hay khách quen. Hàng cần người qua đường nhìn thấy, như cửa hàng điện thoại, quán ăn nhanh, tiệm sửa xe, hợp với mặt tiền các trục Nơ Trang Long, Phan Văn Trị, Lê Quang Định, Nguyễn Văn Đậu, Bình Lợi. Hàng phục vụ nhu cầu lặp lại của xóm, như tạp hóa, cơm nhà, giặt ủi, sửa quần áo, sống tốt trong hẻm với chi phí thấp hơn nhiều.
Bài này giúp người định mở một chỗ bán nhỏ cân nhắc từng yếu tố: dòng khách, chi phí cố định, chỗ để xe, việc chịu mưa ngập, quan hệ hàng xóm và giấy tờ. Không có giá thuê nào ở đây; mặt bằng mỗi đoạn đường mỗi khác và thay đổi theo thời điểm, bạn cần tự khảo sát.
Hai kiểu khách, hai kiểu chỗ bán
Khách vãng lai là người đi ngang qua, thấy cửa hàng thì ghé. Họ quyết định trong vài giây, dựa vào việc cửa hàng có dễ thấy, dễ dừng xe, có đúng thứ họ cần lúc đó hay không. Một tiệm vá xe, một quầy nước mía, một cửa hàng phụ kiện điện thoại sống nhờ họ. Với những mặt hàng này, đứng ở mặt tiền trục đường đông là điều kiện gần như bắt buộc, và tiền thuê cao là cái giá để có dòng người đó.
Khách quen là người ở gần, mua lặp lại hằng ngày hoặc hằng tuần: mua mớ rau, chai nước mắm, gửi đồ giặt, đặt cơm trưa, đưa con đi học thêm. Họ không cần cửa hàng nằm ở chỗ nổi bật, họ cần nó gần nhà, tin được và mở đúng giờ. Trong các hẻm lớn của Phường 11, 13 và phần Phường 5 cũ có rất nhiều tiệm như vậy sống bền nhiều năm, nhờ quan hệ với cả xóm hơn là nhờ vị trí.
Nhiều cửa hàng thất bại vì đặt sai kiểu khách vào sai chỗ: mở quán ăn mới, cần khách lạ, ở sâu trong hẻm cụt; hoặc mở tiệm tạp hóa ở mặt tiền với tiền thuê cao trong khi khách chủ yếu là vài chục hộ quanh đó. Vì vậy, trước khi xem mặt bằng, hãy viết ra: khách của mình là ai, họ đến bằng cách nào, mỗi lần mua bao nhiêu, bao lâu quay lại.
So sánh mặt tiền và trong hẻm
Bảng so sánh định tính các yếu tố thường gặp ở phường; mỗi vị trí cụ thể có thể khác.
| Yếu tố | Mặt tiền trục đường | Trong hẻm |
|---|---|---|
| Khách vãng lai | Nhiều, nhất là giờ tan tầm | Ít, chủ yếu người trong xóm và người được giới thiệu |
| Chi phí thuê | Cao, thường kèm cọc lớn | Thấp hơn nhiều, nhiều khi bán ngay ở nhà mình |
| Chỗ để xe cho khách | Hạn chế, dễ vi phạm khi khách đỗ dưới lòng đường | Khách đi bộ hoặc dừng xe sát cửa, nhưng hẻm nhỏ dễ chắn lối |
| Ồn, bụi, kẹt xe | Nhiều | Ít hơn, tùy hẻm |
| Giao hàng, nhập hàng | Xe tải nhỏ dừng được ở một số giờ | Phải trung chuyển bằng xe máy, xe đẩy |
| Biển hiệu, nhận diện | Dễ nhìn thấy | Cần chỉ dẫn, dựa vào truyền miệng và bản đồ trực tuyến |
| Ảnh hưởng hàng xóm | Ít hơn | Lớn: tiếng ồn, mùi, xe khách đậu trước cửa người khác |
Một hướng trung gian là nhà ở đầu hẻm lớn, sát mặt đường: tiền thuê thấp hơn mặt tiền chính, nhưng vẫn có người đi qua. Ở Bình Lợi Trung, đầu các hẻm lớn thông ra Nơ Trang Long hay Phan Văn Trị thường có những cửa hàng kiểu này.
Mặt hàng nào hợp với chỗ nào
Ăn uống mang đi, đồ uống. Hợp mặt tiền hoặc đầu hẻm, nơi người đi làm dừng mua nhanh; nếu chủ yếu bán qua ứng dụng giao đồ ăn thì có thể ở trong hẻm, miễn tài xế dễ tìm và dễ dừng xe.
Tạp hóa, rau thịt, gạo nước. Hợp trong hẻm đông hộ, gần chung cư hoặc dãy trọ. Khách cần gần, cần mở sớm đóng muộn, không cần cửa hàng to.
Sửa xe, vá xe, rửa xe. Cần mặt tiền hoặc hẻm lớn có xe qua lại; cần chỗ thoát nước và chú ý dầu nhớt, tiếng ồn ảnh hưởng hàng xóm.
Giặt ủi, may sửa, cắt tóc. Sống tốt trong hẻm nhờ khách quen; gần các dãy phòng trọ quanh khu trường học thì có thêm khách sinh viên.
Văn phòng phẩm, photocopy, in ấn. Hợp gần trường học, khu Đặng Thùy Trâm, Nguyễn Xí và quanh các trường phổ thông; nhịp bán theo năm học.
Điện thoại, phụ kiện, điện máy nhỏ. Gần như bắt buộc mặt tiền vì khách so sánh nhiều cửa hàng; trong hẻm khó cạnh tranh, trừ khi chuyên sửa chữa có khách quen.
Dạy kèm, giữ trẻ, lớp năng khiếu. Hợp trong hẻm yên, gần nhà phụ huynh; cần không gian an toàn, thoáng, và tôn trọng giấc nghỉ trưa của hàng xóm.
Chuyện để xe và lấn chiếm vỉa hè
Với cửa hàng mặt tiền ở Bình Lợi Trung, chỗ để xe cho khách là bài toán khó nhất. Vỉa hè các trục đường vốn hẹp, nhiều đoạn đông xe; khách không có chỗ dừng thì đi luôn. Nhưng bày hàng, kê bàn ghế, dựng mái che ra vỉa hè hay để khách đỗ xe tràn xuống lòng đường lại có thể bị xử lý theo quy định về trật tự đô thị. TP.HCM có cơ chế cho sử dụng tạm thời một phần vỉa hè ở một số tuyến, với điều kiện và thủ tục riêng; muốn dùng thì hỏi phường về quy định hiện hành chứ đừng tự ý.
Trong hẻm, chuyện để xe nhỏ hơn nhưng nhạy cảm hơn. Hẻm hai, ba mét mà khách dừng xe hai bên là đủ chắn lối của cả xóm, kể cả xe cấp cứu, xe chữa cháy khi cần. Chủ tiệm trong hẻm nên chủ động sắp chỗ dừng gọn trước cửa nhà mình, nhắc khách không chắn cửa nhà người khác, và không bày hàng ra quá phần trước nhà mình.
Một mẹo thực tế: trước khi quyết định mở, đứng ở chỗ định thuê vào giờ bạn dự kiến đông khách nhất, quan sát khách sẽ dừng xe ở đâu. Nếu câu trả lời là "không có chỗ", hãy tính lại mô hình, chẳng hạn bán mang đi, bán qua ứng dụng, hoặc tìm chỗ khác.
Cũng nên nghĩ tới xe của chính mình và người làm. Nhiều chủ tiệm mặt tiền dựng xe nhà kín vỉa hè, vô tình lấy mất chỗ của khách. Gửi xe nhà ở bãi gần đó hoặc dựng gọn phía sau cửa hàng là cách nhỏ mà làm tăng chỗ cho khách dừng, nhất là ở những đoạn vỉa hè hẹp trên Nơ Trang Long hay Phan Văn Trị.
Ngập nước, nắng nóng và giờ giấc của phường
Một số đoạn đường và hẻm trong phường ngập khi mưa lớn trùng triều cường. Với cửa hàng, ngập không chỉ làm vắng khách vài giờ mà còn làm hỏng hàng để dưới sàn, hư thiết bị điện. Khi xem mặt bằng, hỏi hàng xóm xung quanh mùa mưa nước lên tới đâu, nhìn vệt nước cũ trên tường, xem nền nhà cao hay thấp hơn mặt đường. Một nền nhà thấp có thể cần kệ hàng nâng cao, ổ điện đặt cao, tấm chắn cửa.
Nắng nóng cũng ảnh hưởng: mặt tiền hướng tây nhận nắng chiều gắt, làm hàng hóa như thực phẩm, mỹ phẩm, đồ điện tử nhanh hỏng và làm khách ngại ghé. Mái che, rèm, cây xanh và việc chọn mặt hàng phù hợp hướng nhà giúp giảm thiệt hại.
Giờ giấc của phường đi theo nhịp đi làm, đi học. Sáng sớm đông khách mua đồ ăn sáng, đồ dùng trước giờ đi làm; trưa có khách văn phòng và sinh viên; chiều tối là giờ đi chợ, ăn tối; khuya vắng dần. Cửa hàng mở đúng giờ khách cần là lợi thế lớn hơn cả vị trí, nhất là trong hẻm, nơi khách quen nhớ giờ mở cửa của bạn.
Mùa học của sinh viên và năm học của học sinh cũng tạo nhịp riêng. Quanh khu trường, tháng khai giảng và các kỳ thi là lúc đông; dịp hè và Tết vắng hẳn. Cửa hàng ở đây nên tính trước mùa thấp điểm, giảm nhập hàng hoặc đổi mặt hàng cho hợp.
Bán ngay tại tầng trệt nhà mình: tiện nhưng phải tính
Rất nhiều cửa hàng trong hẻm Bình Lợi Trung là tầng trệt của chính căn nhà gia đình đang ở: phòng khách ban ngày thành quầy tạp hóa, tiệm may, tiệm tóc, tối lại kéo cửa thành nhà. Cách này gần như không tốn tiền thuê, chủ nhà có mặt suốt ngày nên mở được sớm và đóng muộn, lại vừa trông con, vừa chăm cha mẹ già. Đây là lý do mô hình buôn bán gia đình sống bền ở các khu dân cư nội thành.
Cái giá phải trả là sự riêng tư và nếp sinh hoạt. Khách ra vào suốt ngày, hàng hóa chiếm chỗ, bữa cơm gia đình bị cắt ngang. Nhà ống hẹp còn có vấn đề an toàn: hàng hóa chất cao chắn lối thoát, bình gas, ổ điện chịu tải lớn đặt ngay chỗ sinh hoạt. Trước khi biến tầng trệt thành cửa hàng, hãy vạch rõ đâu là khu bán, đâu là khu ở, giữ lối đi thông ra cửa, và kiểm tra lại hệ thống điện đã cũ.
Nếu nhà thuộc chung cư, việc buôn bán trong căn hộ phải tuân theo nội quy của tòa nhà và quy định về nhà chung cư; nhiều nơi không cho phép mở cửa hàng trong căn hộ ở. Hỏi ban quản lý trước khi bày bán, kể cả khi chỉ bán trực tuyến mà khách và tài xế ra vào nhiều.
Kiểm tra trước khi chốt chỗ bán
Danh sách ngắn để bạn mang theo khi đi xem mặt bằng hay tính mở bán ngay ở nhà mình:
- Đếm người qua lại ở giờ cao điểm và giờ thấp điểm, ít nhất hai ngày khác nhau, có một ngày cuối tuần.
- Xem đối thủ cùng loại trong bán kính đi bộ vài phút: họ đông khách hay vắng, mở bao lâu rồi.
- Hỏi hàng xóm về mưa ngập, mất điện, an ninh, và họ có khó chịu với cửa hàng mới không.
- Kiểm tra lối vào có cho xe giao hàng dừng được không, có chỗ để rác, có nước sạch và thoát nước tốt không.
- Tìm hiểu mặt hàng có cần điều kiện riêng không, như an toàn thực phẩm, phòng cháy, quy định với hàng có điều kiện.
- Xem quy mô dự tính có cần đăng ký hộ kinh doanh không; bài riêng trong mục này nói về thủ tục ở phường.
Nếu thuê mặt bằng, đọc tiếp bài về hợp đồng thuê; nếu bán ngay tại nhà mình, nhớ rằng nhà ở trong hẻm vẫn chịu quy định chung về kinh doanh, trật tự và vệ sinh như mọi cửa hàng.
Câu hỏi thường gặp
Bán ngay tại nhà mình trong hẻm có cần đăng ký không?
Phụ thuộc quy mô và mặt hàng. Buôn bán nhỏ lẻ, thu nhập thấp có thể thuộc nhóm không phải đăng ký hộ kinh doanh theo quy định, nhưng ngưỡng và điều kiện có thể thay đổi. Nên hỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ của phường hoặc cơ quan thuế quản lý địa bàn trước khi mở.
Mặt tiền đường nào trong phường đông khách nhất?
Các trục như Nơ Trang Long, Phan Văn Trị, Lê Quang Định, Nguyễn Văn Đậu, Bình Lợi và đường Phạm Văn Đồng đều có dòng xe lớn, nhưng đông xe không đồng nghĩa nhiều người dừng mua. Đoạn có vỉa hè rộng hơn, gần chợ, trường học, chung cư thường dễ bán hơn đoạn xe chạy nhanh.
Mở quán ăn trong hẻm sâu có sống được không?
Có nếu khách chủ yếu là người trong xóm, khách quen hoặc khách đặt qua ứng dụng giao đồ ăn. Khi đó cần làm tốt thông tin vị trí trên bản đồ trực tuyến, chỉ dẫn rõ cho tài xế, và đặc biệt giữ hòa khí với hàng xóm về khói, mùi, tiếng ồn.
Có được kê bàn ghế ra vỉa hè trước cửa hàng không?
Không được tự ý lấn chiếm vỉa hè. TP.HCM có quy định cho sử dụng tạm thời một phần vỉa hè ở một số nơi với điều kiện cụ thể và có thu phí theo quy định. Muốn làm, hãy hỏi phường về tuyến đường của mình có thuộc diện được phép và thủ tục thế nào.
Nhà nền thấp hay ngập có nên mở cửa hàng không?
Vẫn có thể, nếu mặt hàng không quá sợ nước và bạn chuẩn bị kệ cao, ổ điện cao, tấm chắn cửa, kế hoạch dời hàng khi có triều cường. Với hàng điện tử, thực phẩm khô, giấy tờ, nên cân nhắc kỹ hoặc tìm chỗ nền cao hơn.
Đầu hẻm có phải lựa chọn tốt cho người mới bắt đầu?
Thường là điểm cân bằng: tiền thuê thấp hơn mặt tiền chính nhưng vẫn có người qua lại. Tuy nhiên đầu hẻm cũng là nơi hay ùn xe, nên phải để ý chỗ dừng xe cho khách và không chắn lối vào hẻm của cả xóm.