Khu vực quanh đường Đặng Thùy Trâm và Nguyễn Xí, nơi có cơ sở chính của Trường Đại học Văn Lang, có rất đông sinh viên, và phần lớn đều từng tìm việc làm thêm. Việc phổ biến nhất là phục vụ, pha chế ở quán cà phê, quán ăn; bán hàng ở cửa hàng tiện lợi, cửa hàng thời trang; gia sư; giao hàng; trợ giảng ở trung tâm ngoại ngữ; làm cộng tác viên nội dung, thiết kế trực tuyến.
Bài này giúp sinh viên đang sống ở Bình Lợi Trung chọn việc hợp với lịch học, hiểu quyền lợi khi làm bán thời gian, và nhận ra những kiểu tin tuyển dụng lừa đảo đang nhắm vào chính đối tượng này. Bài không nêu mức lương cụ thể; lương tùy việc, tùy nơi và thay đổi theo thời gian.
Việc làm thêm gần trường: nhiều nhưng cạnh tranh
Lợi thế của sinh viên ở Bình Lợi Trung là việc làm thêm nằm ngay quanh nơi ở. Dọc Đặng Thùy Trâm, Nguyễn Xí, Nơ Trang Long, Bình Lợi có nhiều quán cà phê, quán ăn, cửa hàng đồ uống mang đi, cửa hàng tiện lợi, tiệm photocopy, tất cả đều cần người làm theo ca. Nhiều nơi còn ưu tiên tuyển sinh viên ở ngay trong khu vì dễ gọi đi làm thay ca gấp. Đi bộ hoặc chạy xe vài phút là tới, không mất thời gian đi lại, tan ca muộn vẫn về phòng trọ an toàn.
Mặt trái là cạnh tranh: hàng nghìn sinh viên cùng tìm việc trong một khu vực, nên chủ quán có nhiều lựa chọn, và những vị trí ca đẹp, giờ ổn định thường đã có người. Vào đầu năm học, khi sinh viên mới nhập học đổ về, cạnh tranh càng gay gắt. Ngược lại, dịp hè, Tết, nhiều sinh viên về quê nên các quán thiếu người, đây là lúc người ở lại dễ tìm việc hơn.
Ngoài khu trường, sinh viên còn đi làm ở các hướng khác: trung tâm thương mại phía Phú Nhuận, trung tâm thành phố, các văn phòng nhận thực tập sinh, các cửa hàng ở Gò Vấp. Những việc này thường có giờ giấc chuyên nghiệp hơn nhưng tốn thời gian đi lại, nên cần tính kỹ với lịch học, và thử đi đúng giờ cao điểm trước khi nhận.
Các việc làm thêm phổ biến và điểm cần cân nhắc
So sánh định tính, không phải thống kê; mỗi nơi tuyển dụng có điều kiện riêng.
| Việc | Hợp với ai | Cần cân nhắc |
|---|---|---|
| Phục vụ, pha chế quán cà phê, quán ăn | Người có lịch học chia ca rõ | Đứng nhiều, ca tối muộn, cuối tuần đông |
| Bán hàng cửa hàng tiện lợi, thời trang | Người cần ca ổn định | Có ca đêm, trách nhiệm kiểm tiền, hàng |
| Gia sư | Người học tốt môn cụ thể, giao tiếp tốt | Phải di chuyển tới nhà học sinh, giữ uy tín lâu dài |
| Trợ giảng trung tâm | Người giỏi ngoại ngữ, kỹ năng sư phạm | Lịch theo khóa học, cần chuẩn bị bài |
| Giao hàng, chạy xe công nghệ | Người có xe, chủ động giờ | Rủi ro giao thông, mưa ngập, chi phí xe |
| Cộng tác viên trực tuyến | Người có kỹ năng viết, thiết kế, dựng video | Dễ gặp lừa, thanh toán chậm, khó đòi tiền |
| Thực tập đúng ngành | Sinh viên năm cuối | Thu nhập có thể thấp nhưng giá trị kinh nghiệm cao |
Với sinh viên năm nhất, năm hai, việc gần nhà và linh hoạt ca giúp làm quen nhịp sống mới; năm cuối nên ưu tiên việc liên quan ngành học, vì kinh nghiệm đó có giá trị hơn khoản chênh lệch thu nhập.
Gia sư và trợ giảng: lợi thế của người học tốt
Bình Lợi Trung là phường đông dân với nhiều gia đình có con học tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, nên nhu cầu dạy kèm tại nhà khá lớn. Sinh viên học tốt một môn, nhất là toán, tiếng Anh, các môn khoa học, có thể nhận dạy kèm cho học sinh trong chính khu phố mình ở, không phải đi xa. Gia sư gần nhà còn được phụ huynh tin hơn vì dễ gặp mặt, dễ trao đổi.
Làm gia sư đòi hỏi trách nhiệm lâu dài: phụ huynh trả tiền để thấy con tiến bộ, không chỉ để có người ngồi cạnh. Chuẩn bị bài trước, đi đúng giờ, báo trước khi nghỉ, trao đổi định kỳ với phụ huynh về tình hình học. Khi dạy trẻ nhỏ, giữ cách ứng xử đúng mực, dạy ở phòng khách hoặc nơi có người lớn trong nhà.
Nhận lớp qua trung tâm gia sư thì đọc kỹ điều kiện: phí giới thiệu bao nhiêu, trả khi nào, có hoàn lại nếu phụ huynh dừng sớm không. Cảnh giác với nơi thu phí trước rồi không giao lớp. Trợ giảng ở trung tâm ngoại ngữ là một hướng khác, có lịch cố định theo khóa, phù hợp người giỏi ngoại ngữ và muốn rèn kỹ năng đứng lớp.
Giữ cân bằng giữa việc làm thêm và việc học
Đặt trần giờ làm mỗi tuần. Nhiều sinh viên bắt đầu với vài ca rồi tăng dần vì cần tiền, tới khi điểm sa sút mới nhận ra. Hãy xác định trước số giờ tối đa mỗi tuần và giữ đúng, nhất là trong mùa thi.
Chọn ca không đè lên giờ học. Đưa lịch học cho chủ quán ngay từ đầu, thỏa thuận rõ những tuần thi được nghỉ hoặc đổi ca. Nơi tuyển dụng tử tế sẽ tôn trọng điều này.
Tính đúng giá trị thời gian. Một ca làm thêm ở xa tốn thêm thời gian đi lại, chi phí xăng, gửi xe; cộng hết lại mới biết thu nhập thực của giờ làm là bao nhiêu.
Giữ sức khỏe. Làm ca tối rồi học sáng sớm, ăn uống thất thường, thiếu ngủ là con đường ngắn tới kiệt sức. Ngủ đủ quan trọng hơn thêm một ca làm.
Học được gì từ công việc. Ngay cả việc phục vụ quán cũng dạy kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống, làm việc nhóm. Chọn nơi làm mà bạn học được điều gì đó, không chỉ nhận tiền.
Quyền lợi khi làm bán thời gian
Làm bán thời gian vẫn là quan hệ lao động. Theo Bộ luật Lao động 2019, người lao động làm việc không trọn thời gian được hưởng lương, bình đẳng trong thực hiện quyền và nghĩa vụ, và tiền lương không được thấp hơn mức lương tối thiểu theo vùng tính theo giờ làm việc. TP.HCM thuộc vùng có mức lương tối thiểu cao nhất; con số cụ thể thay đổi theo từng thời kỳ, bạn có thể tra quy định hiện hành.
Thỏa thuận làm việc nên có văn bản hoặc ít nhất tin nhắn ghi rõ: công việc, giờ làm, mức lương theo giờ hay theo ca, ngày trả lương, cách tính khi làm thêm giờ, ngày lễ. Hợp đồng có thời hạn từ một tháng trở lên theo quy định phải giao kết bằng văn bản; với hợp đồng ngắn hơn, vẫn nên giữ bằng chứng thỏa thuận.
Về thuế, nếu bạn nhận thu nhập vãng lai từ một nơi trả tiền mà không ký hợp đồng lao động dài hạn, bên trả có thể khấu trừ thuế thu nhập cá nhân khi khoản chi đạt mức quy định mỗi lần. Nếu tổng thu nhập cả năm của bạn chưa tới mức phải nộp thuế, có thể làm cam kết theo mẫu để không bị khấu trừ, hoặc quyết toán để được hoàn. Bảo hiểm xã hội bắt buộc áp dụng theo loại và thời hạn hợp đồng; hỏi rõ khi ký.
Nhận ra tin tuyển dụng lừa đảo
Sinh viên là đối tượng bị nhắm tới nhiều nhất. Các dấu hiệu dưới đây gần như chắc chắn là lừa, dù tin đăng trông chuyên nghiệp:
- Đòi tiền trước khi đi làm: phí hồ sơ, phí đồng phục, phí đào tạo, tiền cọc giữ chỗ. Nơi tuyển dụng thật không thu tiền của người xin việc.
- Việc nhẹ lương cao, làm tại nhà, không cần kinh nghiệm: kiểu "chỉ cần thả tim, đánh giá sản phẩm, làm nhiệm vụ" rồi yêu cầu nạp tiền để "nhận hoa hồng" là chiêu lừa phổ biến.
- Cộng tác viên chốt đơn, đặt hàng ảo: được trả hoa hồng nhỏ vài lần đầu để tạo niềm tin, sau đó bị yêu cầu chuyển khoản lớn và mất trắng.
- Xin ảnh căn cước, mã xác thực ngân hàng, thông tin tài khoản: có thể bị dùng để mở tài khoản, vay tiền, lừa người khác dưới tên bạn.
- Mời đi làm xa với điều kiện quá tốt: hứa bao ăn ở, lương cao ở nơi khác, đặc biệt là việc ở nước ngoài qua người môi giới không rõ ràng.
- Địa điểm phỏng vấn mập mờ: hẹn ở quán cà phê, nhà riêng, không có văn phòng, không có thông tin doanh nghiệp tra cứu được.
Khi nghi ngờ, tra tên doanh nghiệp trên cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp, hỏi bạn bè, hỏi phòng công tác sinh viên của trường. Nếu đã bị lừa, giữ lại bằng chứng và trình báo công an phường càng sớm càng tốt.
Sống ở phường như một người làm thêm có trách nhiệm
Sinh viên làm thêm ở Bình Lợi Trung cũng là cư dân của phường. Tan ca khuya về phòng trọ, nhớ giờ đóng cổng của khu trọ, báo trước với chủ nhà nếu thường về muộn, và hãy chạy xe chậm trong hẻm, giữ yên lặng để không làm phiền hàng xóm đang ngủ. Đăng ký tạm trú theo quy định nếu ở trọ; đây không chỉ là nghĩa vụ mà còn giúp bạn thuận lợi khi làm giấy tờ, mở tài khoản, ký hợp đồng.
Khi được trả lương bằng chuyển khoản, dùng tài khoản đứng tên chính mình, không cho người khác mượn tài khoản để nhận tiền, vì có thể bị liên đới nếu tiền đó có nguồn gốc bất hợp pháp. Giữ lại bảng chấm công, tin nhắn xác nhận ca làm để đối chiếu khi lương bị tính thiếu.
Cuối cùng, việc làm thêm nên là công cụ để học và tự lập, không phải lý do bỏ học. Nếu thấy áp lực tài chính quá lớn, tìm hiểu học bổng, chương trình hỗ trợ sinh viên, vay vốn sinh viên theo chính sách trước khi nhận thêm quá nhiều ca.
Một kinh nghiệm của nhiều sinh viên đi trước: ghi lại những gì đã làm được ở từng công việc, như phục vụ bao nhiêu khách mỗi ca, xử lý tình huống khó thế nào, học được phần mềm bán hàng nào. Khi ra trường viết hồ sơ xin việc, những chi tiết cụ thể này giúp nhà tuyển dụng thấy bạn có kinh nghiệm thật, dù chỉ là việc làm thêm ở một quán cà phê trong hẻm Bình Lợi Trung.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên năm nhất ở Bình Lợi Trung nên tìm việc làm thêm thế nào?
Bắt đầu với việc gần chỗ ở, ca linh hoạt như phục vụ quán, bán hàng, và tìm qua người quen, bảng tuyển dụng tại cửa hàng hoặc các kênh chính thức của trường. Tránh nhận việc trước khi ổn định lịch học, và không nộp tiền cho bất kỳ ai hứa giới thiệu việc.
Làm bán thời gian có được ký hợp đồng lao động không?
Có. Bộ luật Lao động công nhận người lao động làm việc không trọn thời gian. Hợp đồng từ một tháng trở lên phải bằng văn bản. Ngay cả việc ngắn hơn, nên giữ tin nhắn thỏa thuận về giờ làm và lương để làm bằng chứng.
Chủ quán trả lương thiếu hoặc không trả thì làm gì?
Đối chiếu bảng chấm công và thỏa thuận, trao đổi trực tiếp với chủ quán trước. Nếu không được giải quyết, có thể nhờ hòa giải viên lao động, liên hệ cơ quan quản lý lao động hoặc công đoàn, phòng công tác sinh viên để được hướng dẫn. Giữ mọi bằng chứng liên quan.
Thu nhập làm thêm có bị trừ thuế không?
Có thể bị khấu trừ thuế thu nhập cá nhân nếu khoản chi mỗi lần đạt mức quy định và bạn không ký hợp đồng dài hạn. Nếu tổng thu nhập năm chưa đến mức phải nộp thuế, bạn có thể làm cam kết theo mẫu với nơi trả tiền hoặc quyết toán để được hoàn lại.
Làm sao biết một công việc cộng tác viên trực tuyến là lừa đảo?
Dấu hiệu rõ nhất là bị yêu cầu nạp tiền, chuyển khoản, mua hàng trước để nhận hoa hồng, hoặc bị hỏi mã xác thực ngân hàng. Công việc thật không đòi bạn bỏ tiền ra. Tra thông tin doanh nghiệp, hỏi ý kiến người có kinh nghiệm trước khi làm.
Có nên làm ca đêm ở cửa hàng tiện lợi khi đang đi học không?
Ca đêm có thể hợp với người học buổi chiều, nhưng dễ ảnh hưởng giấc ngủ và sức khỏe nếu kéo dài. Nếu nhận, hãy giới hạn số ca mỗi tuần, đảm bảo đường về an toàn và có thời gian ngủ bù đủ trước buổi học kế tiếp.