Phường Bình Lợi Trung có khí hậu nhiệt đới gió mùa của TP Hồ Chí Minh: một năm chia hai mùa rõ rệt, mùa mưa thường từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, mùa khô từ khoảng tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Nhiệt độ quanh năm cao, chênh lệch giữa các tháng không lớn; điều làm các mùa khác nhau là mưa, độ ẩm và mực nước sông.
Với người sống cạnh sông Sài Gòn và rạch Xuyên Tâm, mỗi giai đoạn trong năm kéo theo một nhóm việc riêng: dọn cống trước mưa, chuẩn bị cho triều cường cuối năm, đối phó nắng nóng tháng 4. Bài này đi qua năm theo từng chặng, kèm những điều người trong phường để ý ở mỗi chặng.
Một năm ở Bình Lợi Trung theo từng chặng
Ranh giới các chặng chỉ là ước chừng; có năm mưa đến sớm, có năm mưa kéo dài sang tháng 12. Bảng dưới giúp hình dung nhịp năm:
| Khoảng thời gian | Đặc điểm thời tiết | Chuyện nước | Việc nên để ý |
|---|---|---|---|
| Tháng 12 – tháng 1 | Đầu mùa khô, sáng sớm mát hơn, gió nhẹ | Triều cường cuối năm còn có thể cao vào đầu chặng | Dọn dẹp sau mùa mưa, sửa chỗ thấm |
| Tháng 2 – tháng 4 | Khô, nắng gắt dần, tháng 4 thường nóng nhất | Nước ròng sâu, rạch dễ bốc mùi | Chống nóng, tiết kiệm nước, phòng cháy |
| Tháng 5 – tháng 6 | Chuyển mùa, giông chiều, mưa rào đầu mùa | Cống nghẹt sau mùa khô dễ gây ngập chớp nhoáng | Dọn rãnh, kiểm tra mái, máng xối |
| Tháng 7 – tháng 9 | Giữa mùa mưa, mưa nhiều ngày, độ ẩm cao | Mưa lớn kéo dài, nước rạch lên | Phòng muỗi, nấm mốc, kiểm tra điện |
| Tháng 10 – tháng 11 | Cuối mùa mưa, vẫn có mưa lớn | Triều cường mạnh trong năm, có thể kèm xả lũ thượng nguồn | Theo dõi lịch triều, kê đồ, dắt xe lên cao |
Điểm đặc trưng của phường ven sông là hai mùa không chỉ khác ở mưa nắng mà còn khác ở con nước. Đỉnh của "mùa nước" lệch về cuối năm, khi mưa đã thưa mà triều lại lớn, nên tháng 10 và 11 thường là thời gian người trong phường phải để ý nhiều nhất.
Mùa mưa: mưa rào chiều và những cơn giông
Mưa ở TP Hồ Chí Minh phần lớn là mưa rào: trời sáng nắng, trưa oi, chiều mây kéo tới rồi đổ mưa to trong vòng nửa giờ đến một giờ, sau đó tạnh. Có những ngày giữa mùa mưa dầm kéo dài hơn, nhất là khi có áp thấp hoặc bão ở Biển Đông ảnh hưởng.
Giông là phần đáng lo nhất của mùa mưa. Trước cơn mưa thường có gió giật mạnh, có thể làm gãy cành cây, tốc mái tôn, đổ bảng quảng cáo yếu. Sét cũng đi kèm, nguy hiểm cho người đang ở ngoài trời chỗ trống như bờ sông, sân thượng. Khi trời bắt đầu tối sầm và có gió mạnh, nên tạm ngừng việc ngoài trời, không trú dưới cây to.
Với người đi làm, mưa chiều trùng giờ tan tầm là chuyện thường ngày. Áo mưa trong cốp xe, túi chống nước cho điện thoại, giấy tờ là đồ quen thuộc. Người ở lâu thường canh "chờ tạnh mưa rồi về" vì mưa rào ít khi kéo dài, còn lúc mưa to thì đường vừa trơn vừa khó nhìn.
Mùa khô: nắng, bụi và nước ròng
Mùa khô ở phường bắt đầu dễ chịu với những buổi sáng mát hơn vào khoảng tháng 12, tháng 1. Đây là thời gian dễ chịu nhất trong năm để đi bộ, tập thể dục ven sông, làm các việc sửa nhà ngoài trời. Không khí khô hơn, quần áo phơi nhanh khô, nhà cửa đỡ ẩm mốc.
Càng về cuối mùa khô, nắng càng gắt. Tháng 3, tháng 4 thường là những tháng nóng nhất, có những ngày nhiệt độ cao kéo dài. Bụi từ công trường, từ đường sá tăng lên khi không có mưa rửa. Người có bệnh hô hấp nên để ý chất lượng không khí và hạn chế ra ngoài vào giờ cao điểm giao thông.
Mùa khô cũng là mùa nước ròng sâu. Khi nước sông xuống thấp, các đoạn rạch nông có thể lộ bùn, mùi khó chịu tăng lên vào buổi trưa nắng. Ở quy mô thành phố, mùa khô còn là lúc mặn từ biển có thể lấn sâu hơn trên các sông, ngành cấp nước phải theo dõi để điều chỉnh việc lấy nước; người dân thường không thấy trực tiếp, nhưng nên dùng nước tiết kiệm khi có thông báo.
Độ ẩm, nấm mốc và đồ đạc trong nhà
Giữa mùa mưa, độ ẩm rất cao. Tường tầng trệt, nhất là ở nhà thấp và nhà sát rạch, dễ bị ố, bong sơn. Tủ quần áo, tủ sách đặt sát tường dễ mốc. Nên kê tủ cách tường vài phân, mở cửa thông gió khi trời tạnh.
Đồ điện tử và giấy tờ. Giấy tờ quan trọng nên cất trong túi hoặc hộp kín, đặt ở tầng cao. Máy tính, máy ảnh để lâu không dùng trong mùa ẩm dễ bị mốc ống kính, ẩm bo mạch.
Giường nệm, chăn gối. Phơi nắng vào những ngày nắng hiếm hoi giữa mùa mưa, hoặc dùng máy hút ẩm ở phòng kín. Nệm đặt trực tiếp trên sàn tầng trệt dễ ẩm từ dưới lên.
Mùa khô thì ngược lại. Đồ gỗ có thể co, nứt khi không khí khô và nóng. Đây là lúc tốt để sơn lại, chống thấm, sửa các chỗ hư do ẩm của mùa mưa trước.
Lịch việc nhà theo năm cho người sống ven sông
Gom lại thành một lịch đơn giản, dán ở góc bếp hoặc ghi vào điện thoại, giúp không bỏ sót việc quan trọng:
- Tháng 1 – 2: kiểm tra chỗ thấm, nứt sau mùa mưa; lên kế hoạch sửa chữa lớn nếu cần.
- Tháng 3 – 4: chống nóng mái, kiểm tra quạt, máy lạnh; súc rửa bồn nước; để ý an toàn cháy nổ khi dùng điện nhiều.
- Tháng 4 – 5: dọn rãnh, hố ga, máng xối trước mưa đầu mùa; kiểm tra mái tôn, tấm lợp.
- Tháng 6 – 9: phòng muỗi, dọn nước đọng trong chậu, lốp xe cũ; kiểm tra ổ điện tầng trệt.
- Tháng 9 – 11: theo dõi lịch triều cường, chuẩn bị tấm chắn cửa, kệ cao, chỗ để xe.
- Tháng 12: dọn dẹp sau đợt triều cuối năm, phơi phóng, kiểm tra hư hại.
Lịch này dựa trên nhịp chung; năm nào mưa đến sớm hay triều lớn bất thường thì dời việc lên trước. Theo dõi dự báo thời tiết và thông báo của phường vẫn là cách cập nhật tốt nhất.
Biến đổi thời tiết và những năm bất thường
Người ở lâu năm trong phường hay nhận xét mưa bây giờ "khác xưa": có năm mưa dồn vào ít ngày nhưng rất lớn, có năm nắng nóng kéo dài hơn. Các báo cáo về biến đổi khí hậu đối với TP Hồ Chí Minh cũng nêu xu hướng mưa cực đoan và mực nước biển dâng là những rủi ro cần tính tới trong quy hoạch.
Với một hộ gia đình, điều này có nghĩa là đừng dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm năm trước. Một con hẻm chưa từng ngập tới bậc thềm vẫn có thể gặp một trận mưa bất thường. Chuẩn bị một chút dư ra so với mức quen thuộc là cách khôn ngoan, nhất là với đồ đạc đắt tiền và thiết bị điện.
Ở quy mô lớn hơn, những công trình như cải tạo rạch, nâng cấp cống, chỉnh trang bờ sông là phần thành phố đang làm. Người dân góp phần bằng cách giữ cho hệ thống ấy hoạt động: không lấn chiếm hành lang thoát nước, không vứt rác xuống cống, báo kịp thời khi thấy hư hỏng.
Mùa đẹp nhất để làm gì
Nếu bạn sắp chuyển đến phường, tháng 12 đến tháng 2 là lúc thuận lợi để dọn nhà: trời khô, ít mưa, không lo đồ ướt dọc đường. Đây cũng là thời gian tốt để sửa nhà, chống thấm, sơn lại vì vật liệu khô nhanh. Ngược lại, nếu muốn biết thật sự căn nhà định thuê có ngập hay không, nên đi xem vào tháng 10, tháng 11, đúng mùa triều cường và cuối mùa mưa.
Với người thích đi bộ ven sông, những buổi chiều mùa khô, khi nắng đã dịu, là lúc dễ chịu nhất. Gió từ sông Sài Gòn thổi vào, trời trong, khói bụi ít hơn sau giờ tan tầm. Mùa mưa thì sáng sớm thường là lúc đẹp nhất trong ngày, trước khi mây kéo tới.
Người buôn bán nhỏ trong phường cũng chọn mùa theo việc. Sạp hàng đầu hẻm, xe đẩy bán đồ ăn sáng thường tính toán mái che, tấm bạt từ trước tháng 5, vì cơn mưa chiều đầu mùa đến rất nhanh. Ai định sửa mặt tiền, làm lại bảng hiệu, lát lại nền cửa hàng thì nên làm trong mùa khô, tránh phải đóng cửa nhiều ngày giữa mùa mưa khi khách đã ít đi vì trời xấu. Gia đình có con nhỏ thường gom những chuyến đi xa, về quê vào dịp Tết và mấy tháng hè đầu mùa mưa, khi mưa còn thưa và chủ yếu rơi vào buổi chiều.
Gió, mây và những dấu hiệu người ven sông hay để ý
Người sống lâu ở phía bắc Bình Thạnh cũ thường đọc trời bằng những dấu hiệu quen thuộc. Buổi trưa oi, không có gió, trời phía tây bắc kéo mây đen dựng đứng là dấu hiệu cơn giông chiều sắp tới. Gió từ phía sông đổi hướng đột ngột, thổi mạnh và mát lạnh, thường đi trước cơn mưa chỉ vài phút. Những lúc ấy, người bán hàng thu dọn sạp, người phơi đồ trên sân thượng gom quần áo vào, người đang đứng gần bờ sông nên đi vào chỗ có mái che vững.
Mùa khô thì dấu hiệu khác: gió chướng thổi đều vào những tháng đầu năm, trời trong, buổi sáng có khi se lạnh. Gió mạnh làm bụi từ công trình và mặt đường bay nhiều hơn, nhà mặt tiền đường lớn phải lau bụi thường xuyên. Đây cũng là lúc nước sông ròng sâu hơn, mép bùn ven rạch lộ ra rõ, mùi từ những đoạn rạch chưa được cải tạo có thể nặng hơn vào giữa trưa. Hiểu những dấu hiệu này không thay được bản tin thời tiết, nhưng giúp mỗi nhà chủ động sắp xếp việc trong ngày.
Bản tin chính thức của cơ quan khí tượng vẫn là nguồn nên tin nhất, nhất là khi có áp thấp, bão hay gió mùa mạnh ảnh hưởng tới Nam Bộ. TP Hồ Chí Minh ít khi hứng bão trực tiếp, nhưng những đợt mưa lớn do hoàn lưu bão, áp thấp vẫn có thể gây ngập diện rộng trong một hai ngày, nên khi có cảnh báo, các hộ ở hẻm trũng ven sông cần chuẩn bị sớm hơn thường lệ.
Câu hỏi thường gặp
Mùa mưa ở Bình Lợi Trung bắt đầu từ tháng mấy?
Theo nhịp chung của TP Hồ Chí Minh, mùa mưa thường bắt đầu khoảng tháng 5 và kéo dài tới tháng 11. Những cơn mưa đầu mùa có thể đến sớm hơn hoặc muộn hơn vài tuần tuỳ năm; theo dõi dự báo của cơ quan khí tượng để biết cụ thể.
Tháng nào ở Bình Lợi Trung nóng nhất?
Thường là tháng 3 và tháng 4, cuối mùa khô, khi nắng gắt và chưa có mưa giải nhiệt. Trong thời gian này nên hạn chế ra ngoài vào giữa trưa, uống đủ nước và để ý người già, trẻ nhỏ trong nhà.
Mùa mưa có phải lúc ngập nhiều nhất không?
Không hẳn. Ngập ở phường ven sông phụ thuộc cả mưa lẫn triều. Các tháng 10, 11, cuối mùa mưa nhưng triều cường mạnh, thường là thời gian các hẻm trũng gặp nước nhiều nhất, kể cả những tối không mưa.
Có bão ở TP Hồ Chí Minh không?
TP Hồ Chí Minh ít khi chịu bão đổ bộ trực tiếp so với miền Trung, nhưng vẫn có thể chịu ảnh hưởng của bão, áp thấp qua mưa lớn và gió mạnh. Khi có cảnh báo, nên gia cố mái tôn, cắt tỉa cây trước nhà và theo dõi thông báo.
Độ ẩm cao có ảnh hưởng tới sức khoẻ không?
Độ ẩm cao kéo dài làm nấm mốc phát triển trong nhà, có thể gây khó chịu cho người có bệnh hô hấp, dị ứng. Nên thông gió, lau dọn chỗ ẩm, hạn chế phơi đồ trong phòng ngủ; khi có triệu chứng kéo dài thì đi khám.