Phần lớn xích mích giữa hàng xóm trong hẻm ở Bình Lợi Trung xoay quanh năm chuyện: tiếng ồn, chỗ để xe và lấn hẻm, xây sửa nhà sát vách, chó mèo, rác và cây cối. Gần như tất cả có thể giải quyết bằng một cuộc nói chuyện đúng lúc, và nếu không xong thì nhờ tổ hoà giải ở khu phố, trước khi tính tới phường hay toà án.
Ở phường dân cư đông, nhà sát vách, hẻm vài mét, va chạm là điều khó tránh. Điều quyết định là cách xử lý: xử nóng thì một chuyện nhỏ thành mối hiềm khích nhiều năm, xử khéo thì hai nhà vẫn chào nhau mỗi sáng. Bài này đi qua từng loại va chạm hay gặp, chỉ ra cách nói chuyện, những giấy tờ nên có khi xây nhà, và quy trình hoà giải ở cơ sở mà nhiều người chưa biết là miễn phí, tự nguyện và gần nhà.
Năm chuyện hay gây xích mích nhất trong hẻm
Tiếng ồn. Hát karaoke tới khuya, loa kéo, tiếng máy khoan, máy cắt từ sáng sớm, chó sủa cả đêm. Nhà ống sát vách, tường mỏng, tiếng ồn của nhà này là tiếng ồn trong phòng ngủ nhà kia.
Chỗ để xe và lấn hẻm. Xe đậu trước cửa nhà người khác, bàn ghế buôn bán, chậu cây, mái che, bậc thềm lấn ra lòng hẻm, làm hẹp lối đi chung.
Xây sửa nhà sát vách. Nứt tường, thấm dột nhà bên, bụi, vật liệu chất chắn hẻm, thi công giờ nghỉ. Đây là loại va chạm hay dẫn tới đòi bồi thường nhất.
Chó mèo. Thả rông, phóng uế trước nhà người khác, sủa, cắn. Trong hẻm đông trẻ con, chuyện chó không rọ mõm không xích làm nhiều phụ huynh lo lắng.
Rác, nước thải, cây cối. Đổ rác sai giờ, để bọc rác trước cửa nhà khác, nước rửa xe chảy sang, cây trồng trước nhà rụng lá, rễ làm bong nền, cành vươn chạm dây điện.
Tiếng ồn: nói chuyện thế nào để được lắng nghe
Với tiếng ồn, thời điểm nói chuyện quan trọng hơn lời lẽ. Gõ cửa lúc nửa đêm khi cả hai bên đều bực thường dẫn tới cãi nhau. Tốt hơn là chờ hôm sau, gặp lúc bình thường, nói cụ thể: tối qua tiếng loa kéo dài tới mấy giờ, nhà mình có ai đang ốm hay có em bé, mong nhà bên giữ nhỏ sau giờ nào. Đề nghị một khung giờ rõ ràng dễ được chấp nhận hơn yêu cầu "đừng ồn nữa".
Pháp luật có quy định về giữ yên tĩnh nơi công cộng và khu dân cư, có mức xử phạt cho hành vi gây ồn vượt mức cho phép hoặc trong giờ nghỉ ngơi. Tuy vậy, trong quan hệ hàng xóm, viện dẫn luật ngay lần đầu thường làm người kia phản ứng. Nên để luật là bước sau cùng, khi đã nói chuyện và nhờ tổ dân phố mà không thay đổi.
Nhịp sống trong phường bây giờ cũng đa dạng hơn trước, nên giờ nghỉ của mỗi nhà không giống nhau. Có người làm ca đêm ở bệnh viện, nhà máy, về ngủ lúc trưa; có người làm việc tại nhà qua mạng, cần yên tĩnh giờ hành chính; có nhà có em bé ngủ sớm. Khi phàn nàn hay khi được phàn nàn, hiểu rằng nhà bên có nhịp khác mình giúp cuộc nói chuyện bớt căng. Đôi khi giải pháp rất nhỏ: dời giờ tập đàn, kê miếng cao su dưới máy giặt, đóng cửa sổ phía giáp nhà bên khi hát.
Ngược lại, khi chính nhà mình sắp gây ồn, như sửa nhà, có tiệc, thì báo trước là cách tránh được hầu hết phàn nàn. Người Bình Lợi Trung ở lâu thường rất dễ thông cảm với những việc có báo trước, có giới hạn thời gian. Họ chỉ khó chịu với tiếng ồn bất ngờ, kéo dài, và người gây ồn tỏ ra không quan tâm.
Chỗ để xe và lấn hẻm: lối đi chung là của chung
Con hẻm là lối đi chung, không thuộc riêng nhà nào, kể cả đoạn hẻm ngay trước cửa nhà mình. Trong thực tế, nhiều nhà ở các hẻm quanh Nơ Trang Long, Nguyễn Xí, Đặng Thùy Trâm quen đặt chậu cây, để xe, kê bàn bán hàng trước cửa. Một chậu cây thì không sao, nhưng khi nhà nào cũng lấn thêm một chút, hẻm ba mét chỉ còn lối cho một xe, xe cấp cứu, xe chữa cháy không vào được.
Khi xe nhà khác đậu chắn cửa thường xuyên, hãy hỏi thẳng xe của ai, nói rõ giờ nào nhà mình cần ra vào. Nhiều khi chủ xe là người thuê mới, không biết đó là lối ra vào của nhà bạn. Nếu là khách của một nhà có việc, nói với chủ nhà để họ nhắc khách. Tránh tự ý dắt xe người khác đi chỗ khác hay xì lốp, vì việc đó biến bạn thành người có lỗi.
Việc lấn chiếm lối đi chung bằng công trình cố định như mái che, bậc tam cấp, bồn hoa xây là chuyện thuộc quản lý trật tự đô thị của phường. Hàng xóm nên nhắc nhau trước; nếu không hiệu quả mới phản ánh lên tổ dân phố hoặc phường. Khi tự sửa nhà, đừng xây lấn ra hẻm dù chỉ vài tấc, vì việc đó ảnh hưởng tới cả giấy tờ nhà đất sau này.
Xây sửa nhà sát vách: làm đúng từ đầu để khỏi tranh chấp
Nhà ống chung tường hoặc sát tường nên sửa nhà này rất dễ ảnh hưởng nhà kia. Những bước dưới giúp cả bên xây lẫn bên ở cạnh được bảo vệ:
- Hỏi về giấy phép: kiểm tra việc sửa, xây của mình có cần giấy phép không theo quy định hiện hành, hỏi ở bộ phận tiếp nhận hồ sơ của phường hoặc người thiết kế có chuyên môn.
- Báo hàng xóm hai bên trước khi khởi công: thời gian dự kiến, phần việc ồn nhất, người phụ trách để liên hệ khi có vấn đề.
- Ghi nhận hiện trạng nhà bên cạnh trước khi đào móng, đập tường: chụp ảnh, quay video các vết nứt sẵn có, có mặt hai bên, có thể mời tổ trưởng chứng kiến và lập biên bản đơn giản.
- Thoả thuận giờ thi công: không làm việc gây ồn vào sáng sớm, giờ trưa, buổi tối; không thi công ngày lễ lớn nếu không cần thiết.
- Che chắn bụi, không chất vật liệu kín hẻm, dọn sạch cuối mỗi ngày.
- Khi có hư hại: ngưng phần việc gây ảnh hưởng, cùng nhau xem xét, đối chiếu với ảnh hiện trạng, thoả thuận sửa chữa hoặc bồi thường bằng văn bản.
Biên bản hiện trạng tưởng là thủ tục rườm rà, nhưng là thứ giải quyết được hầu hết tranh cãi kiểu "vết nứt này có từ trước hay do nhà anh xây". Không có nó, hai bên chỉ còn lời nói của nhau.
Chó mèo, rác và cây cối: chuyện nhỏ mà dai dẳng
Nuôi chó mèo trong hẻm là quyền của mỗi nhà, đi kèm trách nhiệm giữ vệ sinh, an toàn. Dắt chó đi dạo phải có dây, mang theo túi dọn chất thải; chó lớn ra đường nên rọ mõm; tiêm phòng dại đầy đủ theo hướng dẫn của thú y địa phương. Không thả rông chó mèo trong hẻm, nhất là giờ trẻ con chơi. Nếu chó nhà mình sủa nhiều khi chủ đi vắng, hàng xóm biết rõ hơn mình, hãy hỏi và tìm cách khắc phục.
Với rác, cách giải quyết bền nhất là cả hẻm theo cùng một giờ thu gom và một chỗ để rác. Nhà nào cũng bỏ bọc rác trước cửa nhà người khác vì không muốn để trước nhà mình, chuyện sẽ không bao giờ hết. Đề nghị tổ dân phố thống nhất lại điểm tập kết, giờ để rác, rồi nhắc nhau trong nhóm khu phố.
Cây xanh trước nhà làm hẻm mát, nhưng cây lớn trồng sát nhà khác có thể làm bong nền, nứt tường, cành chạm dây điện. Nên chọn cây hợp với hẻm nhỏ, cắt tỉa định kỳ, và khi cành gần đường dây điện thì báo đơn vị điện lực xử lý, không tự trèo cắt. Lá rụng sang nhà bên thì quét giúp vài lần là đủ để hàng xóm thấy thiện chí.
Hoà giải ở cơ sở: tổ hoà giải khu phố làm việc ra sao
Theo Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2013, ở mỗi thôn, tổ dân phố có tổ hoà giải gồm những người có uy tín trong khu, giúp các bên tự thoả thuận giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ. Hoà giải ở cơ sở dựa trên tự nguyện, không mất phí, giữ bí mật thông tin đời tư nếu các bên yêu cầu. Những va chạm hàng xóm như tiếng ồn, lối đi, nứt tường, cây cối đều thuộc loại việc tổ hoà giải thường xử lý.
Cách bắt đầu đơn giản: một bên hoặc cả hai bên báo với tổ trưởng tổ dân phố hoặc thành viên tổ hoà giải, nêu sự việc. Hoà giải viên gặp riêng từng bên để nghe, rồi mời hai bên ngồi lại, thường ngay tại khu phố. Họ không phán ai đúng ai sai như toà án, mà giúp hai bên hiểu nhau, nhắc quy định liên quan, gợi ý phương án. Nếu đạt được thoả thuận, các bên có thể lập văn bản hoà giải thành để cùng thực hiện.
Hoà giải không thành, các bên vẫn còn nguyên quyền đưa sự việc lên UBND phường hoặc khởi kiện ra toà theo quy định. Với một số loại tranh chấp như ranh giới đất, pháp luật còn có thủ tục hoà giải riêng ở cấp phường. Vì vậy hoà giải ở khu phố không làm mất quyền của ai, chỉ là bước rẻ nhất, nhanh nhất và giữ được tình hàng xóm nhiều nhất.
Sau va chạm: giữ lại tình hàng xóm
Giải quyết xong một chuyện chưa có nghĩa là quan hệ đã lành. Ở hẻm, hai nhà sẽ còn gặp nhau mỗi ngày trong nhiều năm. Một lời chào lại sau vài hôm, một đĩa trái cây biếu khi có dịp, một lần giúp nhau khi nhà kia có việc là những bước nhỏ để quay về như trước.
Người ở lâu năm trong phường hay khuyên: đừng kể chuyện va chạm khắp xóm, đừng lôi chuyện cũ ra mỗi lần có chuyện mới, và đừng để con cái mang mối bất hoà của người lớn sang chuyện chơi với nhau. Khi chính mình là người có lỗi, nói lời xin lỗi sớm, rõ ràng, kèm việc sửa sai, thường được bỏ qua nhanh hơn mình tưởng.
Một con hẻm êm không phải là con hẻm không bao giờ có va chạm, mà là con hẻm mà va chạm được giải quyết sớm, đúng người, đúng cách. Bình Lợi Trung có nhiều con hẻm như vậy, nơi người mới chuyển tới vẫn được chào đón và người ở lâu vẫn muốn ở thêm nhiều năm nữa.
Câu hỏi thường gặp
Tổ hoà giải ở khu phố có quyền bắt hàng xóm phải làm theo không?
Không. Tổ hoà giải chỉ giúp các bên tự thoả thuận, không có quyền cưỡng chế hay xử phạt. Giá trị của hoà giải nằm ở chỗ chính hai bên đồng ý với cách giải quyết nên dễ thực hiện hơn. Nếu một bên không tôn trọng thoả thuận, bên kia vẫn có thể đề nghị chính quyền phường hoặc toà án giải quyết theo quy định.
Nhà bên xây làm nứt tường nhà mình thì trước hết nên làm gì?
Chụp ảnh, quay video các vết nứt kèm ngày giờ, báo ngay cho chủ nhà đang xây và đơn vị thi công để họ tạm ngưng phần việc ảnh hưởng. Mời tổ trưởng hoặc tổ hoà giải chứng kiến, lập biên bản ghi nhận. Sau đó hai bên thoả thuận cách sửa hoặc bồi thường; không thoả thuận được thì mới tính đến thủ tục ở phường hoặc toà.
Hàng xóm hát karaoke tới khuya nhiều lần, nói chuyện không được thì sao?
Sau khi đã nói chuyện trực tiếp mà không thay đổi, hãy nhờ tổ trưởng tổ dân phố hoặc tổ hoà giải nhắc nhở. Nếu tình trạng tiếp diễn vào giờ nghỉ ngơi, có thể phản ánh với công an phường, nơi có thẩm quyền xử lý hành vi gây mất trật tự, yên tĩnh theo quy định hiện hành.
Người thuê nhà có va chạm với hàng xóm thì nên nhờ ai?
Nên báo chủ nhà trước, vì chủ nhà thường quen hàng xóm và biết cách nói chuyện trong khu. Nếu chuyện liên quan tới lối đi, tiếng ồn, rác thải chung, có thể nhờ tổ trưởng tổ dân phố. Người thuê nhà vẫn có quyền đề nghị hoà giải ở cơ sở như mọi cư dân đang sinh sống trong khu.
Đặt chậu cây, để xe trước cửa nhà mình trong hẻm có bị coi là lấn chiếm không?
Hẻm là lối đi chung, nên việc đặt đồ cố định hoặc để xe chiếm lòng hẻm làm cản trở đi lại có thể bị nhắc nhở, xử lý theo quy định về trật tự đô thị. Để xe tạm thời sát cửa nhà mình, không chắn lối người khác thường được hàng xóm chấp nhận. Quy định cụ thể nên hỏi phường.
Chó nhà hàng xóm cắn người trong hẻm thì xử lý ra sao?
Trước hết đưa người bị cắn đi rửa vết thương và khám tại cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng. Ghi nhận con chó, chủ nuôi, hỏi tình trạng tiêm phòng dại của chó. Chủ nuôi có trách nhiệm theo quy định về quản lý vật nuôi và bồi thường thiệt hại; hai bên có thể nhờ hoà giải hoặc báo chính quyền phường.