Phần lớn người dân phường Bình Lợi Trung không sống ở mặt tiền mà sống trong hẻm: những con hẻm tách ra từ đường Bình Lợi, Nơ Trang Long, Nguyễn Văn Đậu, Nguyễn Xí, Lê Quang Định, Đặng Thùy Trâm, Phan Văn Trị rồi lại chia nhánh nhỏ hơn. Nhịp một ngày ở đây khác hẳn nhịp ngoài phố lớn. Hẻm thức sớm, ồn vào hai giờ cao điểm, lặng hẳn buổi trưa và đông người trở lại khi trời tối.
Phường Bình Lợi Trung được lập từ ngày 1/7/2025, gồm Phường 11, Phường 13 và một phần Phường 5 của quận Bình Thạnh cũ. Cái tên mới đổi trên giấy tờ, còn cách người ta sống trong hẻm thì vẫn vậy. Bài này đi theo từng khung giờ trong ngày, để người mới đến hiểu tiếng động nào là bình thường, giờ nào nên tránh ra đường, và người ở lâu năm giữ những nếp gì để hẻm sống được với nhau.
Năm giờ sáng: hẻm thức dậy trước phố lớn
Trước khi đường lớn kẹt xe, trong hẻm đã có tiếng cửa sắt kéo lên. Người dậy sớm nhất thường là người bán đồ ăn sáng: nồi nước lèo bắc lên từ khuya, xe xôi, xe bánh mì đẩy ra đầu hẻm, quầy cà phê kê mấy cái ghế thấp ngay trước nhà. Kế đó là người lớn tuổi đi bộ, có người ra tận bờ sông hay khoảng sân rộng nào đó gần nhà để tập thể dục, có người chỉ đi vài vòng trong hẻm rồi về quét trước cửa.
Quét trước cửa là một thói quen rất Sài Gòn mà hẻm Bình Lợi Trung giữ khá đều. Mỗi nhà lo khoảng sân và đoạn hẻm trước mặt mình, có nhà tưới nước cho bớt bụi, có nhà tưới mấy chậu kiểng đặt sát tường. Người mới đến không bắt buộc phải làm, nhưng một đoạn hẻm sạch trước nhà là cách chào hàng xóm không cần nói câu nào.
Khoảng sáu giờ là lúc học sinh bắt đầu ra khỏi nhà. Tiếng gọi con dậy, tiếng nổ máy xe, tiếng dặn với theo vang qua những bức tường mỏng của nhà ống. Ai quen ngủ muộn thì nên biết trước điều này: trong hẻm nhỏ, buổi sáng không bao giờ thật sự yên, và đó không phải lỗi của ai cả.
Giờ cao điểm buổi sáng: dòng xe đổ ra trục đường lớn
Từ khoảng sáu giờ rưỡi tới tám giờ, xe từ các hẻm đổ dồn ra mấy trục chính. Người đi về phía trung tâm thường ra Nơ Trang Long hay Lê Quang Định để xuống Bà Chiểu. Người đi Thủ Đức hay ra sân bay hướng lên Phạm Văn Đồng. Người làm phía Gò Vấp ra Phan Văn Trị, Nguyễn Văn Đậu. Đầu hẻm vì thế thành chỗ nghẽn đầu tiên: xe trong hẻm chờ nhập vào dòng xe ngoài đường, xe bán hàng đậu sát đầu hẻm, phụ huynh dừng mua đồ ăn sáng cho con.
Người ở lâu thường có mẹo riêng. Có nhà cho con đi sớm hơn mười lăm phút để tránh đúng đỉnh kẹt. Có người thuộc lòng những hẻm thông nối hai con đường, đi xuyên qua để khỏi vòng ra ngã tư. Có người chọn đi ngược chiều dòng đông nhất, ví dụ làm ở Gò Vấp thì ít bị kẹt hơn người làm ở trung tâm.
Một điều đáng nói: hẻm thông là đường của cả khu, không phải đường tắt riêng của ai. Vào giờ cao điểm, chạy chậm, nhường người đi bộ và trẻ con, đừng bấm còi inh ỏi trong hẻm. Nhiều cuộc cãi nhau giữa người trong hẻm và người đi xuyên hẻm bắt đầu chỉ từ một tiếng còi lúc sáu giờ sáng.
Giữa trưa: hẻm của người già, người làm tại nhà và người giao hàng
Khi người đi làm, đi học đã ra hết, hẻm Bình Lợi Trung chuyển sang một nhịp khác hẳn. Người ở nhà ban ngày chủ yếu là người lớn tuổi, người buôn bán nhỏ ngay tại nhà, người làm việc tự do với cái máy tính, và ngày càng nhiều người bán hàng qua mạng. Tiếng động chính lúc này là tiếng xe giao hàng dừng trước cửa, tiếng gọi tên người nhận, tiếng máy khoan của một nhà đang sửa.
Buổi trưa nắng gắt, hẻm hẹp và nhà sát nhau khiến không khí hầm. Nhiều nhà kéo cửa xuống một nửa, bật quạt, có nhà để cửa mở cho thoáng và ngồi nhìn ra hẻm. Đây cũng là lúc những câu chuyện hàng xóm diễn ra: bà cụ nhà này sang nhà kia ngồi chơi, người bán tạp hoá đầu hẻm biết nhà nào có khách, nhà nào đi vắng.
Với người mới, cái "biết nhau" này có hai mặt. Mặt tốt là hẻm có nhiều đôi mắt, nhà đi vắng có người để ý giúp, người lạ đi lòng vòng sẽ bị hỏi. Mặt cần quen là chuyện riêng khó giữ kín hoàn toàn. Cách sống dễ chịu nhất là chào hỏi bình thường, nhờ hàng xóm nhận giúp hàng khi cần, và đáp lại bằng việc tương tự.
Chiều tan tầm và tiếng trẻ con
Từ bốn giờ chiều, hẻm đông trở lại theo từng đợt. Đợt đầu là học sinh tiểu học được đón về, kế đó là học sinh lớn tự đạp xe, rồi tới người đi làm. Ở những đoạn hẻm rộng một chút, trẻ con ùa ra chơi đá cầu, chạy xe đạp, nhảy dây. Không phải nhà nào trong phường cũng có sân, nên khoảng hẻm trước nhà là sân chơi thật sự của nhiều đứa trẻ.
Người lái xe vào hẻm giờ này nên chạy thật chậm và để ý hai bên. Trẻ con chạy ra từ cửa nhà rất nhanh, bóng lăn ra giữa lối đi bất cứ lúc nào. Ngược lại, phụ huynh cũng hiểu hẻm vẫn là lối đi chung, dặn con tránh chơi ở khúc quanh hay ngay đầu hẻm nơi xe ra vào nhiều.
Chiều cũng là lúc các hàng ăn đổi ca. Quầy bán buổi sáng dọn đi, nhường chỗ cho xe bán đồ ăn chiều, quán bún, quán cơm tấm buổi tối, xe trái cây. Mùi đồ ăn lan khắp hẻm, báo hiệu một ngày làm việc đã xong.
Buổi tối: ghế nhựa, câu chuyện trước cửa và giờ lặng
Tối là lúc hẻm Bình Lợi Trung có không khí "xóm" rõ nhất. Sau bữa cơm, nhiều nhà kéo ghế nhựa ra trước cửa ngồi hóng gió, nói chuyện với nhà bên cạnh, cho con chơi thêm một lát. Quán cà phê, quán nước nhỏ trong hẻm có khách quen ngồi xem bóng đá, hàng chè, hàng bánh tráng nướng có học sinh, sinh viên ghé.
Khoảng mười giờ, hẻm lặng dần. Đây là nếp ngầm mà người ở lâu ai cũng hiểu: sau giờ này nên giảm tiếng tivi, tiếng loa, nói chuyện nhỏ lại, chạy xe vào hẻm thì tắt máy dắt bộ đoạn cuối nếu hẻm rất hẹp. Quy định chung của thành phố về giữ trật tự, hạn chế tiếng ồn ban đêm cũng đi theo hướng đó; người mới nên hỏi trưởng khu phố về nếp cụ thể của khu mình.
Đêm khuya, tiếng động còn lại là tiếng xe người làm ca về muộn, tiếng chó sủa, đôi khi tiếng mưa rào gõ trên mái tôn. Rồi năm giờ sáng, một vòng mới lại bắt đầu.
Cuối tuần, ngày lễ và mùa mưa: khi nhịp hẻm đổi khác
Cuối tuần, hẻm Bình Lợi Trung dậy muộn hơn một chút nhưng đông hơn vào buổi sáng: người lớn ở nhà, trẻ con nghỉ học, nhà nào cũng có việc dọn dẹp, sửa sang, nấu nướng. Đây là lúc tiếng máy khoan, tiếng giặt giũ, tiếng gọi nhau đi chợ nhiều nhất. Chiều Chủ nhật lại có đợt xe ra vào khi người đi chơi xa trở về, người ở trọ từ quê lên lại thành phố.
Dịp lễ dài, nhất là Tết, hẻm vắng hẳn vì nhiều nhà về quê, nhiều phòng trọ khoá cửa. Người ở lại thấy một Bình Lợi Trung khác: đường lớn thông thoáng, hẻm yên tới mức nghe được tiếng chim. Đó cũng là lúc nên để ý nhà cửa giúp nhau, vì nhà vắng chủ dễ thành mục tiêu của kẻ gian.
Mùa mưa thì nhịp hẻm theo từng cơn mưa chiều. Mưa lớn trùng giờ tan tầm làm người về trễ, xe chết máy đầu hẻm, hàng quán dọn vào trong. Nhà ở những đoạn thấp quen kê đồ lên cao, để sẵn tấm chắn trước cửa. Chuyện nước lên, triều cường quanh bờ sông Sài Gòn có bài riêng ở mục sông rạch; ở đây chỉ cần biết rằng một cơn mưa lớn có thể đổi hẳn kế hoạch buổi chiều của cả con hẻm.
Hẻm cụt, hẻm thông, hẻm rộng: mỗi kiểu một nhịp
Không phải hẻm nào ở Bình Lợi Trung cũng giống nhau. Cùng một phường mà sống ở hẻm rộng thông ra hai đường khác hẳn sống ở hẻm cụt nhỏ. Bảng dưới gom những khác biệt người ở thực tế hay nhắc:
| Kiểu hẻm | Nhịp sống thường thấy | Điều nên biết trước |
|---|---|---|
| Hẻm rộng thông ra hai đường lớn | Xe đi xuyên nhiều, buôn bán nhỏ dọc hẻm, ồn vào giờ cao điểm | Tiện đi lại, tiện mở tiệm; giờ cao điểm ra vào chậm, bụi và tiếng xe nhiều hơn |
| Hẻm cụt vừa phải | Ít người lạ, hàng xóm biết mặt nhau, trẻ con chơi trong hẻm | Yên hơn, an ninh dễ giữ; xe lớn khó quay đầu, giao hàng cồng kềnh phải tính |
| Hẻm nhánh sâu, nhiều lớp | Rất yên ban ngày, đường vào ngoằn ngoèo | Khách và người giao hàng hay lạc; nên có cách chỉ đường rõ ràng, để ý lối thoát khi có sự cố |
| Hẻm gần bờ sông, rạch | Thoáng gió hơn, có khoảng trống | Hỏi hàng xóm về chuyện nước lên mùa mưa và triều cường trước khi thuê, mua |
| Hẻm trong khu chung cư cũ, cư xá | Nhiều hộ dùng chung lối đi, cầu thang | Nếp dùng chung (đổ rác, để xe, giặt phơi) quan trọng hơn ở nhà phố |
Bảng này mô tả xu hướng, không phải quy luật. Cách chắc nhất để biết một con hẻm cụ thể ra sao là ghé ba lần: sáng sớm, giờ tan tầm và buổi tối. Ba lần đó cho bạn biết gần như mọi điều về tiếng ồn, xe cộ và hàng xóm.
Sống ở hẻm cho dễ chịu: điều người ở lâu hay dặn
Không có luật nào viết thành văn cho đời sống trong hẻm, nhưng những người ở Bình Lợi Trung nhiều năm hay nhắc người mới mấy điều giống nhau:
- Để xe gọn trong nhà hoặc sát tường nhà mình, đừng để chắn lối đi chung hay chắn cửa nhà người khác.
- Đổ rác đúng giờ thu gom của khu, không để túi rác qua đêm ngoài hẻm vì chó mèo xé ra, mùa mưa nước cuốn đi.
- Báo trước khi sửa nhà, nhất là khi phải khoan đục, chở vật liệu chiếm lối đi; vài lời báo trước tránh được rất nhiều phiền lòng.
- Chạy chậm trong hẻm, nhất là giờ trẻ con chơi và ở các khúc quanh khuất tầm nhìn.
- Có đám tiệc thì xin phép và nói với hàng xóm trước khi dựng rạp, mở loa.
- Giữ số liên lạc của trưởng khu phố, tổ trưởng tổ dân phố để báo khi có việc chung: đèn hẻm hư, cống nghẹt, người lạ khả nghi.
- Chào hỏi. Nghe đơn giản, nhưng trong hẻm, người chào nhau mỗi ngày là người sẵn lòng giúp nhau lúc cần.
Phần lớn va chạm trong hẻm không đến từ người xấu, mà từ những thói quen khác nhau chưa kịp nói với nhau. Bình Lợi Trung có cả người ở từ trước năm 1975 lẫn người mới thuê phòng tháng trước, nên chịu khó hiểu nếp của nhau là cách sống lâu dài nhất.
Câu hỏi thường gặp
Hẻm ở Bình Lợi Trung có ồn không, có hợp với người cần yên tĩnh làm việc ở nhà?
Tuỳ con hẻm. Hẻm thông ra hai đường lớn và hẻm có nhiều hàng quán thường ồn vào sáng sớm và chiều tối. Hẻm cụt, hẻm nhánh sâu yên hơn nhiều vào ban ngày. Người làm việc tại nhà nên ghé xem hẻm vào giờ làm việc trong tuần trước khi thuê, và hỏi xem quanh đó có nhà nào đang xây sửa hay không.
Trong hẻm có được bán hàng trước cửa nhà không?
Nhiều nhà vẫn buôn bán nhỏ trước cửa, nhưng việc dùng lối đi chung, vỉa hè để kinh doanh phải theo quy định quản lý của thành phố và phường. Nguyên tắc chung là không lấn chiếm lối đi, không gây cản trở. Muốn bán lâu dài, bạn nên hỏi phường về thủ tục hộ kinh doanh và quy định cụ thể tại khu mình.
Giờ nào nên tránh ra vào hẻm bằng ô tô?
Giờ cao điểm sáng khoảng sáu giờ rưỡi đến tám giờ và chiều từ bốn giờ rưỡi đến sáu giờ rưỡi là lúc hẻm và đầu hẻm đông nhất, có trẻ con và xe bán hàng. Nhiều hẻm nhỏ ở Bình Lợi Trung không đủ rộng cho ô tô; trước khi chở hàng, dọn nhà, nên đi xem trước bề rộng và chỗ quay đầu.
Làm sao biết hẻm mình ở thuộc khu phố nào của phường Bình Lợi Trung?
Sau đợt sắp xếp năm 2025, tên và số khu phố có thể khác trước. Cách nhanh nhất là hỏi tổ trưởng tổ dân phố hoặc trưởng khu phố, hoặc hỏi tại UBND phường khi làm giấy tờ. Hàng xóm ở lâu thường cũng biết, nhưng nên kiểm lại với phường vì thông tin truyền miệng có thể vẫn là tên cũ.
Ở hẻm sâu có an toàn khi đi về khuya không?
Hẻm có nhiều nhà ở và hàng xóm biết mặt nhau thường khá yên. Điều đáng lưu ý là đèn hẻm: đoạn tối, đoạn hẻm vắng nhà nên đi cẩn thận hơn. Gặp đèn hư, bạn có thể báo tổ dân phố để báo lên phường sửa. Về khuya nên giữ đồ đạc gọn, khoá xe cẩn thận dù chỉ đậu trước cửa một lát.
Người mới chuyển tới có cần đi chào từng nhà trong hẻm không?
Không bắt buộc, và ở thành phố cũng ít ai làm vậy. Thường chỉ cần chào hai nhà sát bên, nhà đối diện và người bán hàng đầu hẻm, kèm một câu giới thiệu ngắn. Gặp tổ trưởng tổ dân phố khi làm thủ tục cư trú là đủ để mọi người biết có gia đình mới về.