Tuần đầu ở phường Bình Lợi Trung, việc nên làm sớm nhất là gặp tổ trưởng tổ dân phố, khai báo cư trú, biết lịch thu gom rác và làm quen hai nhà sát bên. Bốn việc đó giúp bạn có tên trong khu, có người hỏi khi cần, và tránh được phần lớn hiểu lầm mà người mới hay gặp.
Bình Lợi Trung là phường dân cư đông, có nhiều nhóm người sống cạnh nhau: gia đình ở từ thời Bình Thạnh còn nhiều đất trống, người từ các tỉnh vào làm ăn lâu năm, sinh viên các trường quanh đường Đặng Thùy Trâm, người đi làm thuê nhà, thuê phòng. Ai cũng từng là người mới ở đâu đó. Bài này nói về cách hoà vào một khu phố như vậy, theo kiểu người ở lâu thường khuyên.
Khu phố và tổ dân phố: hai lớp tổ chức gần mình nhất
Dưới cấp phường, khu dân cư ở TP Hồ Chí Minh được tổ chức thành khu phố, trong khu phố lại chia thành các tổ dân phố. Trưởng khu phố và tổ trưởng tổ dân phố là người do cư dân và chính quyền phường chọn, thường là người ở lâu, biết mặt từng nhà. Đây là đầu mối gần nhất khi bạn cần xác nhận một việc, cần báo hư hỏng hạ tầng, hay chỉ đơn giản muốn biết lịch họp, lịch phun thuốc muỗi, lịch thu quỹ.
Sau khi Phường 5, 11, 13 cũ hợp lại thành phường Bình Lợi Trung, việc sắp xếp, đặt lại tên và số khu phố có thể đã thay đổi so với trước. Người ở lâu đôi khi vẫn gọi theo tên cũ. Người mới nên hỏi thẳng tổ trưởng: khu mình hiện tên là gì, thuộc khu phố nào của phường, và ai là người liên hệ. Ghi lại số điện thoại của tổ trưởng ngay lần gặp đầu.
Với người thuê nhà, thuê phòng, chủ nhà thường là người dẫn bạn gặp tổ trưởng và lo phần khai báo ban đầu. Nếu chủ nhà ở nơi khác, bạn có thể chủ động hỏi hàng xóm tổ trưởng ở nhà nào. Không ai thấy phiền khi người mới tới chào và hỏi chuyện này, ngược lại, đó là điều người ta mong.
Bảy ngày đầu: danh sách việc nên làm
Không cần làm tất cả trong một buổi, nhưng xong trong tuần đầu thì đời sống ở khu mới sẽ trơn tru hơn hẳn:
- Khai báo cư trú (đăng ký tạm trú hoặc thường trú tuỳ trường hợp) theo hướng dẫn hiện hành; chủ nhà, tổ trưởng chỉ bạn cách làm, phần chi tiết thủ tục có bài riêng ở mục thủ tục.
- Hỏi lịch thu gom rác và chỗ để rác. Mỗi khu một giờ, đổ sai giờ là chuyện hàng xóm phàn nàn nhiều nhất.
- Chào hai nhà sát bên và nhà đối diện, giới thiệu ngắn: tên, nhà mấy người, làm gì. Không cần quà cáp.
- Biết chỗ cầu dao, đồng hồ nước và cách liên hệ khi mất điện, mất nước; hỏi hàng xóm khu mình hay gặp sự cố gì.
- Tìm chợ, tiệm tạp hoá, tiệm thuốc gần nhất và con đường đi bộ an toàn tới đó.
- Xin vào nhóm nhắn tin của khu phố, tổ dân phố nếu có, để nhận thông báo cúp điện, cúp nước, lịch tiêm chủng, lịch họp.
- Ghi lại số cấp cứu, cứu hoả, công an chung của thành phố và cách chỉ đường tới nhà mình.
Danh sách này nghe như việc vặt, nhưng đó chính là những thứ mà khi thiếu, người mới thấy mình như khách lạ trong chính con hẻm mình ở. Có đủ rồi, bạn bắt đầu "thuộc" về khu phố.
Nếp hàng xóm trong khu phố cũ
Các con hẻm thuộc Phường 11, Phường 13 cũ có nhiều gia đình ở hai, ba thế hệ. Nếp sống ở đó có những điều người mới nên biết. Hàng xóm thường gọi nhau theo thứ trong nhà (anh Hai, cô Ba, chú Tư) hoặc theo nghề (bà bán xôi, chú sửa xe). Người lớn tuổi được chào trước. Đi ngang nhà ai đang ngồi trước cửa, gật đầu chào là đủ.
Việc nhận giúp hàng, trông giúp nhà, gửi chìa khoá cho hàng xóm tin được là chuyện bình thường. Nhà có việc gấp có thể nhờ bên cạnh đón con, cho mượn cái thang, cái kìm. Đổi lại, khi hàng xóm có đám giỗ, đám cưới, đám tang, người ta mong bạn ít nhất ghé thăm hoặc hỏi han. Đây là kiểu "có qua có lại" rất Nam Bộ, không nặng nề nhưng có thật.
Đồ ăn là cách làm quen phổ biến. Nhà nấu nồi chè, gói bánh dịp lễ hay đem biếu nhà bên cạnh một ít. Nhận rồi thì lần sau gửi lại món khác, không cần cùng giá trị. Người mới không cần chủ động làm trước, nhưng đừng từ chối thẳng thừng, vì trong khu phố cũ, từ chối món biếu dễ bị hiểu là muốn giữ khoảng cách.
Người ở lâu và người mới: hiểu nhau để khỏi va chạm
Về tiếng ồn. Người ở lâu quen ồn ban ngày nhưng giữ yên ban đêm; người trẻ mới đến có khi sinh hoạt ngược lại, thức khuya, về muộn. Cách dung hoà là chủ động nhỏ tiếng sau mười giờ, dắt xe đoạn cuối nếu hẻm rất hẹp, đóng cửa nhẹ.
Về để xe và lối đi. Nhà ở lâu có thói quen để xe, chậu kiểng ở một khoảng hẻm quen thuộc. Người mới đừng tự ý dời đồ của nhà khác; nếu bị chắn lối, nói chuyện nhẹ nhàng hoặc nhờ tổ trưởng.
Về người lạ ra vào. Khu phố cũ để ý người lạ. Nếu nhà bạn có nhiều khách, bạn bè tới chơi, hay có người giao hàng ra vào liên tục vì bán online, nói trước với hàng xóm sát bên để họ khỏi lo.
Về rác và vệ sinh. Đây là chuyện dễ va chạm nhất. Đổ rác đúng giờ, buộc túi kỹ, không để nước rác chảy ra hẻm, không xả nước giặt ra trước nhà người khác.
Về việc chung của khu. Có khu góp quỹ để thắp đèn hẻm, sửa đoạn cống, làm Trung thu cho trẻ con. Mức góp do khu tự bàn, thường là tự nguyện; người mới hỏi tổ trưởng để biết, góp được bao nhiêu thì góp.
Về khác biệt quê quán. Người trong phường đến từ khắp nơi, nói nhiều giọng khác nhau. Không đem chuyện vùng miền ra đùa, không đánh giá ai theo giọng nói. Khu phố yên ổn nhất là khu mọi người được đối xử như nhau.
Nhóm nhắn tin của khu phố: dùng thế nào cho có ích
Nhiều khu phố, tổ dân phố ở TP Hồ Chí Minh lập nhóm nhắn tin chung trên các ứng dụng phổ biến để báo tin nhanh. Ở đó bạn nhận được thông báo cúp điện, cúp nước theo lịch, nhắc lịch tiêm phòng, lịch phun thuốc, thông báo họp, đôi khi là cảnh báo kẻ gian hay tìm người, tìm đồ thất lạc. Với người mới, đây là cách nhanh nhất để biết chuyện gì đang diễn ra quanh mình.
Dùng nhóm cho có ích có vài nguyên tắc chung. Đọc kỹ thông báo trước khi hỏi lại. Không đăng quảng cáo bán hàng nếu nhóm không cho phép. Không chia sẻ tin chưa kiểm chứng, nhất là tin về chính sách, đền bù, giải toả. Khi phản ánh chuyện hàng xóm, nói sự việc, không nêu tên chỉ trích ai trước cả nhóm; nhắn riêng cho tổ trưởng thường giải quyết nhanh hơn.
Một lưu ý cho giai đoạn sau sáp nhập: khi Phường 5, 11, 13 cũ về chung một phường, có khu giữ nhóm cũ, có khu lập nhóm mới theo khu phố mới. Vì vậy có thể bạn được mời vào hai nhóm cùng lúc. Hãy hỏi tổ trưởng nhóm nào là nơi phát thông báo chính thức để khỏi bỏ sót tin quan trọng, như lịch cúp điện hay lịch họp tổ.
Nhóm cũng không thay được việc gặp mặt. Một lần dự họp tổ dân phố, dù chỉ ngồi nghe, giúp bạn biết khuôn mặt những người đang lo chuyện chung của khu, và họ cũng biết mặt bạn. Lần sau có việc cần nhờ, mọi chuyện dễ hơn nhiều.
Gia đình có con nhỏ, có người lớn tuổi: vài điều nên tìm hiểu sớm
Trường theo tuyến cư trú. Ở TP Hồ Chí Minh, trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở công lập tuyển sinh có tính đến nơi cư trú. Chuyển đến giữa năm học thì việc chuyển trường cần làm sớm. Phần trường lớp có bài riêng ở mục học hành; ở đây chỉ nhắc rằng khai báo cư trú đúng và kịp thời là điều kiện đầu tiên để con được xếp chỗ học gần nhà.
Chỗ cho trẻ chơi. Không nhiều nhà trong hẻm có sân, nên hỏi hàng xóm có con nhỏ xem trẻ trong khu hay chơi ở đâu: một đoạn hẻm rộng ít xe, sân của nhà văn hoá, khoảng trống gần bờ sông. Trẻ con quen bạn hàng xóm thì cha mẹ cũng nhanh quen nhau.
Người lớn tuổi ra ngoài. Ông bà mới chuyển đến thường khó quen nhất, vì mất hàng xóm cũ. Đưa ông bà đi bộ quanh hẻm vài buổi sáng, giới thiệu với những người cùng tuổi hay ngồi trước cửa, tìm nhóm tập thể dục buổi sáng gần nhà là cách giúp ông bà có bạn mới.
Chỗ khám bệnh gần nhất. Nên biết trạm y tế phường và cơ sở khám bệnh gần nhất trước khi cần đến. Thông tin này có bài riêng ở mục sức khoẻ; điều quan trọng là có sẵn trong điện thoại, không phải đi tìm lúc gấp.
Những tình huống người mới hay gặp trong tháng đầu
Từ những gì người chuyển đến các khu dân cư như Bình Lợi Trung hay kể lại, có mấy tình huống lặp đi lặp lại:
- Được hỏi thăm khá kỹ: làm nghề gì, quê ở đâu, ở mấy người. Đó thường là tò mò thân thiện, trả lời vừa đủ là được, không cần kể hết.
- Bị nhắc về chỗ để xe hay giờ đổ rác: nghe xong điều chỉnh là xong, không nên coi là bị bắt nạt.
- Không biết nhà mình thuộc tổ nào sau khi các khu phố sắp xếp lại: hỏi tổ trưởng gần nhất, họ sẽ chỉ.
- Lạc trong hẻm nhánh khi về khuya: chụp lại các ngã rẽ trong mấy ngày đầu, đi vài lần ban ngày cho quen.
- Nhầm phường khi làm giấy tờ, nhất là người ở phần Phường 5 cũ: kiểm tra với phường trước khi nộp hồ sơ.
- Được mời ăn giỗ, ăn cưới dù mới quen: đi được thì đi, không đi được thì nói lời cảm ơn và gửi lời chúc.
Sau chừng một tháng, phần lớn người mới thấy mình đã biết tên mấy nhà quanh đó, biết quán nào bán sớm, biết đường tắt ra Nơ Trang Long hay Phạm Văn Đồng. Đó là lúc Bình Lợi Trung không còn là một cái tên trên hợp đồng thuê nhà, mà thành chỗ mình ở.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải gặp tổ trưởng tổ dân phố khi mới đến không?
Pháp luật bắt buộc khai báo cư trú theo quy định, còn việc gặp tổ trưởng là cách làm quen và nhận thông tin, không phải thủ tục riêng. Tuy vậy tổ trưởng thường là người nắm tình hình khu và hướng dẫn bạn khai báo đúng, nên gặp sớm có lợi. Chi tiết thủ tục cư trú nên kiểm theo quy định hiện hành tại phường.
Thuê phòng trọ ngắn hạn vài tháng có cần khai báo cư trú không?
Người ở lại một nơi ngoài nơi thường trú thường phải khai báo cư trú theo luật cư trú, thời hạn và hình thức tuỳ trường hợp. Chủ nhà trọ thường có trách nhiệm liên quan đến việc này. Vì quy định có thể được điều chỉnh, bạn nên hỏi chủ nhà và công an phường để làm đúng ngay từ đầu.
Khu phố có thu tiền gì của người mới không?
Một số khu có các khoản đóng góp tự nguyện như quỹ đèn hẻm, quỹ khuyến học, quỹ làm Trung thu, do cư dân tự bàn. Các khoản phí, lệ phí bắt buộc thì phải có quy định và biên lai rõ ràng. Nếu được yêu cầu đóng một khoản không rõ, bạn có quyền hỏi căn cứ và hỏi lại tại phường.
Làm sao vào được nhóm nhắn tin của khu phố?
Thường chỉ cần hỏi tổ trưởng tổ dân phố hoặc hàng xóm đang ở trong nhóm để được thêm vào. Một số khu chỉ thêm người đã khai báo cư trú tại khu để giữ nhóm gọn. Khi vào nhóm, bạn nên giới thiệu ngắn mình ở nhà nào, hẻm nào để mọi người biết.
Có xích mích với hàng xóm thì nên nhờ ai trước?
Trước hết nên nói chuyện trực tiếp, bình tĩnh, nêu sự việc cụ thể. Nếu không xong, nhờ tổ trưởng tổ dân phố hoặc trưởng khu phố đứng giữa hoà giải; ở cơ sở có tổ hoà giải chính là để làm việc này. Chỉ khi hoà giải không được hoặc có vi phạm rõ ràng mới cần đưa lên phường.
Người nước ngoài thuê nhà ở Bình Lợi Trung có gì khác khi làm quen khu phố?
Việc khai báo tạm trú cho người nước ngoài có quy định riêng và thường do chủ nhà hoặc nơi lưu trú thực hiện. Về làm quen, nếp chung vẫn vậy: chào hàng xóm, đổ rác đúng giờ, giữ yên ban đêm. Nhờ chủ nhà giới thiệu với tổ trưởng giúp việc liên lạc dễ hơn khi có thông báo chung.