Trẻ con ở phường Bình Lợi Trung phần lớn lớn lên trong hẻm: hẻm là sân chơi, là đường đi học, là nơi quen bạn, vì khu dân cư đông đúc này có rất ít sân chơi công cộng rộng. Chơi trong hẻm vui và gắn kết, nhưng cũng có những rủi ro thật như xe máy, dây điện, nước ngập, mà cha mẹ cần tính trước.
Bài này dành cho các gia đình có con nhỏ trong phường, kể cả gia đình mới chuyển đến hay thuê nhà: con chơi ở đâu cho an toàn, mùa hè làm gì để con không dán mắt vào điện thoại cả ngày, và vì sao đêm Trung thu khu phố là ngày đáng để cả nhà tham gia. Phần trường lớp, tuyển sinh có bài riêng ở mục học hành của trang.
Hẻm là sân chơi: vì sao trẻ ở đây chơi ngoài cửa
Nhà ống ở Bình Lợi Trung thường hẹp ngang, tầng trệt dành để xe, để hàng hoá, không có sân. Công viên, sân chơi công cộng trong phường không nhiều và không phải nhà nào cũng ở gần. Vì vậy con hẻm trước nhà trở thành chỗ chơi tự nhiên nhất: đoạn hẻm cụt yên xe, khoảng sân trước một dãy nhà, góc rộng ở chỗ hẻm giao nhau.
Chơi trong hẻm có cái hay mà sân chơi trong khu chung cư khó có: trẻ được chơi với nhiều lứa tuổi, anh chị lớn trông em nhỏ, người lớn trong xóm ai cũng biết mặt từng đứa. Đứa trẻ té trầy đầu gối thì nhà gần nhất ra đỡ trước khi cha mẹ kịp chạy tới. Nhiều người lớn lên ở Bình Thạnh nhớ tuổi thơ chính bằng những buổi chiều đá banh, nhảy dây, chơi trốn tìm trong hẻm.
Nhưng hẻm bây giờ khác hẻm của thế hệ trước. Xe máy, xe giao hàng ra vào liên tục, có hẻm đủ rộng cho cả ô tô. Nhiều nhà xây cao, cửa kéo lên là ra thẳng hẻm. Người thuê trọ đi về nhiều giờ khác nhau. Trẻ vẫn chơi trong hẻm được, nhưng cần luật chơi rõ ràng giữa cha mẹ và con, và giữa các nhà với nhau.
An toàn khi trẻ chơi trong hẻm: những điều nên dạy con
Không thể giữ con trong nhà mãi, nhưng có thể dạy con mấy điều cơ bản từ khi bắt đầu ra hẻm chơi một mình:
- Biết vùng được chơi: chỉ rõ cho con đoạn hẻm nào được chơi, không được ra tới đầu hẻm giáp đường lớn như Nơ Trang Long, Bình Lợi, Nguyễn Xí, Đặng Thùy Trâm, nơi xe chạy nhanh.
- Nghe tiếng xe là dạt vào lề, đứng sát tường chờ xe qua, không chạy băng ngang trước đầu xe, không đứng sau xe đang lùi.
- Không chạm vào dây điện, tủ điện, đồng hồ điện dọc hẻm, nhất là khi trời mưa; thấy dây điện rơi xuống đất thì tránh xa và báo người lớn.
- Không lội nước ngập khi mưa lớn hoặc triều cường: dưới nước có thể có nắp cống hở, dây điện, mảnh vỡ.
- Không đi ra bờ sông, bờ rạch một mình, kể cả đi theo bạn lớn hơn.
- Thuộc địa chỉ nhà và tên cha mẹ, ghi cả tên phường mới là Bình Lợi Trung; biết nhà hàng xóm nào có thể chạy tới khi cần.
- Không đi theo người lạ, không nhận quà của người không quen, kể cả khi người đó nói quen cha mẹ.
Mỗi điều nên dạy bằng ví dụ ngay tại hẻm nhà mình, đi cùng con một vòng và chỉ tận nơi, hiệu quả hơn nhiều so với dặn trong nhà. Lặp lại vài lần là trẻ nhớ.
Mùa hè trong phường: sinh hoạt hè, học bơi, đọc sách
Ba tháng hè là bài toán của nhiều gia đình trong phường, nhất là khi cả cha lẫn mẹ đều đi làm. Mỗi năm, phường và các khu phố thường tổ chức hoạt động hè cho thiếu nhi qua đoàn thanh niên, hội phụ nữ, các điểm sinh hoạt: lớp năng khiếu, buổi đọc sách, trò chơi tập thể, đi tham quan. Nội dung và lịch cụ thể thay đổi từng năm, nên theo dõi thông báo ở nhóm nhắn tin khu phố hoặc hỏi tổ trưởng từ đầu tháng Năm.
Học bơi là việc nhiều phụ huynh ở phường ven sông như Bình Lợi Trung đặt lên đầu. Sông Sài Gòn và các con rạch ở ngay cạnh, đi chơi xa cũng hay gặp sông nước, nên biết bơi là kỹ năng an toàn chứ không chỉ là môn thể thao. Nên chọn hồ bơi có cứu hộ, có lớp dạy bơi cho trẻ theo nhóm tuổi; không cho trẻ tập bơi ở sông, ao, kênh.
Những việc nhỏ tại nhà cũng làm mùa hè đáng nhớ: cho con tự đi chợ cùng mẹ và trả tiền, phụ nấu một món, chăm chậu cây trên sân thượng, đọc một cuốn sách mỗi tuần rồi kể lại. Hè cũng là dịp đưa con về quê, hoặc đi thăm những nơi gần như Lăng Ông Bà Chiểu, các bảo tàng ở trung tâm, để con biết thành phố mình đang sống rộng hơn con hẻm trước nhà.
Đêm Trung thu khu phố: ngày trẻ con chờ cả năm
Trung thu rằm tháng Tám là dịp hẻm Bình Lợi Trung rộn ràng nhất đối với trẻ con. Từ đầu tháng, hàng lồng đèn, bánh trung thu bày dọc các đường lớn. Nhiều khu phố, tổ dân phố tổ chức đêm vui Trung thu cho thiếu nhi: có mâm cỗ chung, có văn nghệ do chính các em biểu diễn, có phát quà, và tiết mục được chờ nhất là rước đèn quanh hẻm.
Đêm rước đèn, các em xếp hàng, tay cầm lồng đèn ông sao, đèn cá chép, đèn kéo quân hay lồng đèn điện tử, đi một vòng qua các hẻm trong khu, người lớn đi kèm hai bên. Các nhà dọc đường mở cửa đứng xem, có nhà góp kẹo. Sau đó là phá cỗ: bánh trung thu cắt nhỏ, trái cây, bánh kẹo chia đều. Với trẻ con nhà thuê trọ, mới chuyển tới, đây là dịp làm quen bạn mới nhanh nhất.
Chi phí đêm Trung thu khu phố thường do các nhà góp tuỳ tâm, cộng thêm hỗ trợ của phường, của các mạnh thường quân trong khu. Phụ huynh muốn góp sức có thể nhận phần việc cụ thể: dán lồng đèn, tập văn nghệ cho các em, dọn dẹp sau tiệc. Nhắc con cầm lồng đèn nến thì giữ xa tóc và quần áo, tốt nhất cho trẻ nhỏ dùng đèn pin hoặc đèn điện thay cho nến.
Mùa mưa, triều cường: những ngày trẻ phải chơi trong nhà
Mùa mưa ở Bình Lợi Trung kéo dài từ khoảng tháng Năm tới tháng Mười Một, mưa thường dồn vào buổi chiều, có hôm kèm triều cường làm nước đọng trong hẻm. Những buổi chiều ấy trẻ không ra hẻm được, nhà ống lại chật, nên cha mẹ cần chuẩn bị sẵn vài trò chơi trong nhà: bộ xếp hình, giấy màu để cắt dán, sách tranh, đất nặn, bộ cờ. Một góc chơi nhỏ ở tầng trên, xa ổ điện và cầu thang, giúp trẻ có chỗ của riêng mình.
Sau mưa là lúc trẻ thích ra nghịch nước nhất, cũng là lúc nguy hiểm nhất. Nước đọng có thể che miệng cống, mảnh kính vỡ, và nước thải tràn lên từ cống. Dặn con không lội, không nghịch nước ngập, rửa tay chân bằng xà phòng nếu lỡ dính. Nhà có trẻ nhỏ nên kiểm tra ổ điện ở tầng trệt, nâng ổ cắm lên cao nếu nhà hay bị nước tràn vào.
Mùa mưa cũng là mùa muỗi. Vật chứa nước đọng quanh nhà như chậu cây, lốp xe cũ, thùng xốp trên sân thượng là nơi lăng quăng sinh sôi; dọn chúng mỗi tuần là cách đơn giản để bảo vệ trẻ trước bệnh do muỗi truyền. Khi trẻ sốt cao, nên đưa đi khám tại cơ sở y tế thay vì tự xử lý ở nhà.
Trẻ mới chuyển đến và trẻ con nhà trọ: giúp con có bạn
Nhiều gia đình trẻ thuê nhà, thuê phòng ở Bình Lợi Trung vài năm rồi chuyển đi, nên trẻ con trong hẻm thay đổi khá thường xuyên. Với đứa trẻ vừa chuyển tới, tuần đầu thường rụt rè đứng trong cửa nhìn ra. Cha mẹ có thể giúp bằng cách dẫn con ra chào các bạn cùng lứa, hỏi phụ huynh nhà bên giờ các con hay chơi, hoặc mua một quả bóng, một sợi dây rồi rủ bọn trẻ chơi chung.
Trẻ ở trong phòng trọ nhỏ, cha mẹ đi làm cả ngày, dễ bị thiếu chỗ chơi và thiếu bạn hơn. Những hoạt động của khu phố như Trung thu, sinh hoạt hè, lớp học kèm miễn phí, nếu có, là cơ hội tốt để trẻ hoà vào. Cha mẹ bận rộn vẫn nên dành ít nhất một buổi tối mỗi tuần để ra hẻm cùng con, vừa trông, vừa làm quen hàng xóm.
Trò chơi xưa và nay trong hẻm
Trò chơi của trẻ trong hẻm thay đổi theo thời, nhưng nhiều trò dân gian vẫn còn, nhất là khi có người lớn bày cho chơi:
| Trò chơi | Cần gì | Hợp với hẻm nào | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Nhảy dây, nhảy lò cò | Sợi dây, viên phấn | Hẻm cụt, sân trước dãy nhà | Vẽ phấn xong nhớ rửa lại nếu hàng xóm không thích |
| Đá cầu | Quả cầu lông gà | Hẻm rộng, ít xe | Tránh đá gần cửa kính, xe đang đậu |
| Trốn tìm, rượt bắt | Không cần gì | Đoạn hẻm quen | Không trốn vào nhà người khác, gầm xe, thùng phuy |
| Ô ăn quan, bắn bi | Sỏi, viên bi | Bậc thềm, góc hẻm khuất xe | Nhắc trẻ nhỏ không bỏ bi vào miệng |
| Đạp xe, trượt ván | Xe, ván, mũ bảo hiểm | Hẻm thẳng, có người lớn trông | Đội mũ, không đạp ra đường lớn |
| Trò chơi trên điện thoại | Điện thoại, máy tính bảng | Trong nhà | Giới hạn giờ, ưu tiên chơi cùng bạn ngoài trời |
Cha mẹ không cần cấm hẳn điện thoại, nhưng nếu tối nào cũng có vài đứa trẻ trong hẻm rủ nhau nhảy dây, đá cầu, trẻ sẽ tự bỏ màn hình. Người lớn bày một trò, mua chung một sợi dây, một quả cầu, nhiều khi là đủ để cả hẻm có một nhóm chơi.
Người lớn trong hẻm cùng trông trẻ
Ở những con hẻm sống lâu năm, trông trẻ không chỉ là việc của cha mẹ. Bà cụ ngồi trước cửa, chú sửa xe đầu hẻm, cô bán tạp hoá đều là những đôi mắt để ý. Thấy đứa nhỏ chạy ra gần đường lớn, họ gọi lại; thấy người lạ lảng vảng hỏi han trẻ con, họ để ý. Sự để ý ấy là một lớp an toàn mà không camera nào thay được.
Người mới chuyển đến có thể góp vào lớp an toàn đó bằng việc rất nhỏ: biết tên vài đứa trẻ trong hẻm và con nhà ai, chạy xe thật chậm khi vào hẻm giờ trẻ chơi, nhắc nhẹ khi thấy trẻ chơi chỗ nguy hiểm. Ngược lại, khi con mình được hàng xóm nhắc, cha mẹ nên cảm ơn thay vì phật ý.
Cũng cần giữ chừng mực. Không la mắng, không phạt con nhà người khác; có chuyện trẻ con giành đồ chơi, đánh nhau thì báo cha mẹ các em giải quyết. Chuyện trẻ con mà người lớn xử nóng là cách nhanh nhất làm hai nhà mất hoà khí, trong khi bọn trẻ thì chỉ vài hôm là lại chơi với nhau như cũ.
Câu hỏi thường gặp
Ở Bình Lợi Trung có sân chơi công cộng cho trẻ em không?
Trong khu dân cư đông như Bình Lợi Trung, sân chơi công cộng không nhiều và phân bố không đều. Một số khu có khoảng sân, công viên nhỏ hoặc mảng xanh ven sông. Cách nhanh nhất là hỏi tổ trưởng tổ dân phố, hàng xóm có con nhỏ xem trẻ trong khu hay chơi ở đâu, và kiểm tra điều kiện an toàn trước khi cho con ra chơi một mình.
Mấy tuổi thì có thể cho trẻ chơi trong hẻm không cần người lớn đi kèm?
Không có độ tuổi cố định, tuỳ con hẻm và tuỳ từng trẻ. Hẻm cụt, ít xe, có nhiều người lớn quen mặt thì trẻ tiểu học đã quen luật có thể chơi gần nhà. Hẻm thông, xe qua lại nhiều hoặc gần đường lớn thì nên có người lớn trông ngay cả khi trẻ đã lớn hơn.
Làm sao biết khu phố có tổ chức Trung thu hay sinh hoạt hè cho trẻ?
Theo dõi nhóm nhắn tin của khu phố hoặc tổ dân phố, bảng thông báo ở nhà văn hoá hay trụ sở khu phố nếu có, và hỏi trực tiếp tổ trưởng. Các hoạt động này thường thông báo trước vài tuần, có khi cần đăng ký số lượng trẻ để chuẩn bị quà.
Con nhà thuê trọ có được tham gia Trung thu của khu phố không?
Thông thường được, vì hoạt động thiếu nhi của khu phố dành cho trẻ em đang sinh sống trong khu, không phân biệt nhà riêng hay nhà thuê. Cha mẹ nên báo tổ trưởng để có tên trong danh sách nhận quà, và góp một tay chuẩn bị nếu có thời gian.
Trẻ chơi trong hẻm ồn ào khiến hàng xóm phàn nàn thì nên xử lý thế nào?
Lắng nghe hàng xóm trước, vì nhà bên có thể có người già, em bé, người làm ca đêm cần ngủ. Thống nhất với các nhà có trẻ giờ chơi hợp lý, chẳng hạn chơi chiều và đầu buổi tối, giữ yên giờ trưa và sau giờ cơm tối. Dạy trẻ không đá banh vào cửa, không la hét sát nhà người khác.
Nên chọn lồng đèn loại nào cho trẻ nhỏ đi rước đèn?
Với trẻ nhỏ, lồng đèn dùng đèn pin hoặc bóng điện nhỏ an toàn hơn đèn thắp nến vì không có lửa. Nếu chọn lồng đèn giấy truyền thống dùng nến, người lớn nên đi kèm, buộc gọn tóc cho trẻ, tránh quần áo rộng, và dạy trẻ không đung đưa đèn mạnh.